Πισοδέρι Ν. Φλώρινας

Το Πισοδέρι είναι ένα ξακουστό βλαχοχώρι με πλούσια δάση, λιβάδια και κρύα νερά. Ξεχωρίζουν ο ναός της Αγίας Παρασκευής, όπου ενταφιάστηκε η κεφαλή του Παύλου Μελά, το ξωκλήσι της Αγίας Τριάδος και η Μοδέστειος Σχολή (1903) που σήμερα λειτουργεί ως ξενώνας.

Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.390-1.460 μέτρων στις πλαγιές του όρους Βαρνούντα και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Ελλάδας. Ανήκει στον δήμο Πρεσπών και ο πληθυσμός του σύμφωνα με την απογραφή του 2001 είναι 62 κάτοικοι.

Πρωτοαναφέρεται σε ένα οθωμανικό «τεφτέρι» του 1481 με την ονομασία Ipsoder και πληθυσμό 12 οικογένειες. Στο χωριό το 1887 λειτουργούσε και χάνι.

Από το Πισοδέρι καταγόταν ο αγωνιστής της Ελληνικής επανάστασης του 1821, Νικόλαος Κασομούλης, προτομή του οποίου, κοσμεί την πλατεία του χωριού. Το Πισοδέρι, με βλαχόφωνο πληθυσμό, διαδραμάτισε ρόλο στο Μακεδονικό Αγώνα. Νωρίτερα, από την επανάσταση στη Δυτική Μακεδονία το 1878, το Πισοδέρι και γειτονικά χωριά συμμετείχαν στην «παρασκευή ανδρών». Στο παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής, έθαψε το κεφάλι του Παύλου Μελά ο ιερέας Σταύρος Τσάμης στις 18 Οκτωβρίου 1904. Επίσης, είναι γνωστό για τις μάχες του Δημοκρατικού Στρατού κατά τον Εμφύλιο.

Στο χωριό υπάρχει και το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας, που λειτουργεί από το 1050, Πολύ κοντά στον οικισμό λειτουργεί το χιονοδρομικό κέντρο του Πισοδερίου, το οποίο απέχει 15 χιλιόμετρα από την πόλη της Φλώρινας.

Ιερά Μονή Γενεθλίου της Θεοτόκου Κλεισούρας Ν. Καστοριάς

Η Μονή της Παναγίας είναι αφιερωμένη στην Γέννηση της Θεοτόκου. Βρίσκεται σε υψόμετρο 970 μέτρα στα όρια των νομών Καστοριάς και Φλώρινας και απέχει 35 χιλ. από την Καστορία, 70 χιλ. από την Φλώρινα και 22 χιλ. από την Πτολεμαΐδα. 
Ιδρύθηκε περίπου στα 1314 από τον Κλεισουριώτη ιερομόναχο Νεόφυτο και ανακαινίστηκε το 1813 από τον Κλεισουριώτη ιερομόναχο Ησαΐα Πίστα. Η εκκλησιαστική παράδοση παραθέτει, ότι ο μοναχός Ησαΐας, είδε ένα όραμα όταν εγκαταβιούσε στην Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους και τον οδήγησε στην ανασύσταση της μονής. Βρίσκεται χτισμένη σε μια εύφορη κοιλάδα, κάτω από την Κλεισούρα. Αποτελεί σημαντικό θρησκευτικό προσκύνημα για την περιοχή.

Το συγκρότημα, με τον φρουριακό του χαρακτήρα, σώζεται στο σύνολο του. Τα υπάρχοντα κτίσματα είναι του 18ου και 19ου αιώνα. Αποτέλεσε χώρο κρυσφηγέτου την εποχή της Επανάστασης του 1821 και του Μακεδονικού Αγώνα, όπου φιλοξενήθηκε ο Παύλος Μελάς και οι συναγωνιστές του. Στο μέσον της εσωτερικής αυλής βρίσκεται το καθολικό, στο οποίο υπάρχει επιγραφή όπου ιστορείται η Μονή. Η εκκλησία είναι τρίκλιτη τρουλαία βασιλική με νάρθηκα και ανακαινίστηκε το 1813 με δαπάνες του μοναχού Ησαΐα και της τοπικής μητρόπολης, επί Μητροπολίτη Καστοριάς Νεοφύτου. Οι αγιογραφίες που ολοκληρώθηκαν το 1813, αποτελούν ένα ποιοτικό έργο του Γεωργίου από τους Χιονάδες της Ηπείρου, με μια πρωτότυπη θεματολογία από την δημιουργία του κόσμου.
Αξιόλογο είναι ξυλόγλυπτο τέμπλο του καθολικού, που είναι επιχρυσωμένο από τον Λινοτοπίτη χρυσοχόο Κωνσταντίνου το 1772 επί ηγουμενίας του μοναχού Παϊσίου. Η επίχρωσή του πρέπει να έγινε δεκαπέντε χρόνια μετά την τοποθέτηση του τέμπλου, από την χρονολογία 1757 που αναγράφεται στον Τίμιο Σταυρό στην κορυφή του. Έχει ανάγλυφες παραστάσεις από την Παλαιά Διαθήκη και την Καινή Διαθήκη. Το τέμπλο έχει καταπληκτική ομοιότητα με την εκκλησία της Παναγίας στο Λάμποβο της Δρόπολης στην Βόρειο Ήπειρο (Αλβανία). 

Σύλλογος Βλάχων Βόλου - Με μεγάλη συμμετοχή και επιτυχία πραγματοποιήθηκε το 2ο επιστημονικό σεμινάριο Λαογραφίας

Βόλος, 6 Νοεμβρίου 2012

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Με μεγάλη συμμετοχή και επιτυχία πραγματοποιήθηκε το 2ο Επιστημονικό Σεμινάριο Λαογραφίας που διοργάνωσε ο Λαογραφικός Σύλλογος Βλάχων Βόλου, στο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Ιωνίας Βόλου το περασμένο Σάββατο, 3 Νοεμβρίου 2012.

Το Θέμα του Σεμιναρίου «Προσεγγίσεις στους παραδοσιακούς χορούς της Βλαχόφωνης Ρωμιοσύνης, Έρευνα – Διδασκαλία» αναπτύχθηκε διεξοδικώς από τους Σύνεδρους και όλοι οι παρακολουθούντες στη μεστή αίθουσα του Πολιτιστικού Κέντρου έφυγαν πλουσιότεροι σε γνώσεις και εμπειρία ειδικά οι χοροδιδάσκλαλοι και χορευτές που συμμετείχαν στο πρακτικό μέρος.

Οι εισηγητές, Γιάννης Δήμας, πανεπιστημιακός διδάσκων Χορολογία παραδοσιακών χορών Ελληνισμού, ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Μπάμπης Μούτσελος, τ. Σχολικός Σύμβουλος - Καθηγητής Φ.Α. – Χοροδιδάσκαλος, με μεγάλη γλαφυρότητα ανέπτυξαν τη θεματολογία τους, «Η χορευτική ταυτότητα της Βλαχόφωνης Ρωμιοσύνης» και «Οι παραδοσιακοί χοροί μέσα από τους Συλλόγους» αντίστοιχα.

Ο έρωτας και η αγάπη στα δημοτικά μας τραγούδια

Ο Ησίοδος, στη Θεογονία του, θεωρεί ως αρχαιότερη θεά τη Γαία και ως αρχαιότερο θεό τον Έρωτα, που είναι ο ωραιότερος απ’ όλους τους αθάνατους, λύνει τα μέλη του σώματος, λυγάει την ψυχή και των θεών και των ανθρώπων και σβήνει την περίσκεψη από τον νου τους. Και στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, που είναι το πρώτο στην ιστορία της ανθρωπότητας δοκίμιο για τον έρωτα, ο Φαίδρος υποστηρίζει ότι η ζωή των ανθρώπων δεν πρέπει να κατευθύνεται ούτε από τους συγγενικούς δεσμούς ούτε από τα πλούτη ούτε από τίποτα άλλο, αλλά από τον έρωτα. Ο Ευρυξίμαχος, με τη σειρά του, επισημαίνει ότι ο θεός Έρωτας δεν περιορίζει τη δράση του στους θεούς και τους ανθρώπους, αλλά εκτείνει τη δύναμή του σε ολόκληρο το σύμπαν.

Παίρνοντας, στη συνέχεια, τον λόγο, ο Αριστοφάνης εκθέτει τη δική του άποψη για τον έρωτα. Λέει, λοιπόν, ότι παλιά το ανθρώπινο σώμα δεν ήταν όπως αυτό που έχουμε τώρα, αλλά ήταν διπλό. Είχαμε, δηλαδή, δύο σώματα ενωμένα σε ένα. Αλλά επειδή οι άνθρωποι τόλμησαν κάποια στιγμή να τα βάλουν με τους ίδιους τους θεούς, ο Δίας αποφάσισε να τους τιμωρήσει. Έτσι, έκοψε στη μέση τα διπλά τους σώματα κι έφτιαξε από τον καθένα δυο διαφορετικούς ανθρώπους που συμπλήρωναν ο ένας τον άλλον. Μετά τη διχοτόμηση, το κάθε σώμα αναζητούσε απεγνωσμένα το άλλο του μισό. Κι όταν το έβρισκε, το σφιχταγκάλιαζε και δεν έκανε τίποτα άλλο, παρά περίμενε να ξαναενωθεί μαζί του. Καθώς τα δυο μισά δεν νοιάζονταν ούτε για φαγητό ούτε για ύπνο, το γένος των ανθρώπων κινδύνευε με αφανισμό. Ο Δίας τους λυπήθηκε και, τοποθετώντας αντικριστά τα γεννητικά τους όργανα, όρισε να ερωτεύονται και να σμίγουν για να αναπαραχθούν. Γι’ αυτό και ο έρωτας είναι η αναζήτηση του χαμένου μας μισού. Ερωτευόμαστε γιατί ποθούμε να ξαναβρούμε τη χαμένη μας ενότητα, γιατί νοσταλγούμε, δηλαδή, την παλιά μας ολοκληρωμένη φύση.

Μετά τον Αριστοφάνη, ο Αγάθωνας τονίζει ότι ο έρωτας είναι αυτός που φέρνει την ειρήνη στους ανθρώπους και στο πέλαγος την απανεμιά και τη γαλήνη. Αυτός είναι επίσης που κοιμίζει τους ανέμους και χαρίζει τον ύπνο στα θλιμμένα κορμιά. Ο έρωτας, που εξαφανίζει την αγριότητα και μας κάνει μειλίχιους, είναι το στολίδι θεών και ανθρώπων και όλοι μας πρέπει να τον ακολουθούμε πιστά και να τον δοξάζουμε σε κάθε εκδήλωση της ζωής μας. Τελευταίος παίρνει τον λόγο ο μεγάλος ανατροπέας, ο Σωκράτης. Πρώτα πρώτα, αμφισβητεί ότι ο έρωτας είναι θεός. Είναι, λέει, δαίμονας, δηλαδή κάτι ανάμεσα σε θεό και σε άνθρωπο. Γονείς του είναι η Πενία και ο Πόρος. Είναι μονίμως φτωχός και κάθε άλλο παρά ωραίος όπως τον φαντάζονται οι πολλοί. Είναι απεριποίητος, ξυπόλυτος και άστεγος. Δεν κοιμάται σε κρεβάτια και στρώματα, αλλά στο δάπεδο, στο ύπαιθρο, στους δρόμους, στα κατώφλια, έχοντας ως μόνιμη σύντροφο τη στέρηση. Είναι, σαν τον πατέρα του, πανούργος παγιδευτής των ωραίων και των εκλεκτών, γενναίος και ριψοκίνδυνος, δολοπλόκος και επιτήδειος γητευτής, που ξέρει να μαγεύει πότε με βότανα και πότε με όμορφα λόγια. Πότε δεν έχει κάτι σε απόλυτο βαθμό, αλλά βρίσκεται πάντοτε στη μέση, ανάμεσα σε πράγματα αντίθετα. Δεν είναι, για παράδειγμα, ούτε διαρκώς πλούσιος ούτε διαρκώς φτωχός, αλλά πότε πλούσιος και πότε φτωχός.

Παράδοση, μια διαχρονική αξία

Νίκος Ζυγογιάννης

Ένα σύνθημα και μια προτροπή που ακούγεται τα τελευταία χρόνια είναι «επιστροφή στην παράδοση». Αυτό φανερώνει έναν προβληματισμό κάθε σκεπτόμενου ανθρώπου σχετικά με ποιο τρόπο η παράδοση θα συμβάλλει στην προκοπή μας ως άτομα και ως κοινωνία. Και βέβαια το σύνθημα αυτό παίρνει νόημα και περιεχόμενο, όχι με την αντιγραφική τήρηση των παραδοσιακών αξιών, αλλά με την αναγνώριση και εμπέδωση των καλών τους στοιχείων, που θα μπολιάζονται στο δικό μας πολιτισμό.

Η λέξη παράδοση είναι παράγωγο ουσιαστικό του ρήματος «παραδίδωμι» που σημαίνει δίνω στα χέρια κάποιου, εμπιστεύομαι κάτι σε κάποιον. Είναι δηλαδή η παράδοση μια διαδικασία, μια μεταβίβαση – συνήθως προφορική – με την οποία μεταφέρονται από τη μια γενιά στην άλλη ήθη, έθιμα, γνώσεις ή δοξασίες και έτσι διαιωνίζονται. Οι πολιτιστικές αξίες του παρελθόντος, που έδωσαν το ιδιαίτερο χρώμα, που διαμόρφωσαν τα διακριτικά στοιχεία του ελληνικού λαού αποτελούν την ελληνική παράδοση. Οι αξίες αυτές εξακολουθούν και σήμερα να αρδεύουν τον πολιτιστικό μας χώρο και να προσθέτουν στο παρόν στοιχεία από τις εθνικές μας ρίζες.

Η παράδοση δεν είναι μονοσήμαντη. Έχει πολλούς κλάδους: γλωσσική παράδοση, πνευματική (ήθη, έθιμα, δημοτικό τραγούδι, παροιμίες, μυθοπλασία κ.τ.λ.), οικιστική παράδοση (χωριά και μεμονωμένα κτίσματα), λαϊκή οικοτεχνία, ενδυματολογία, χοροί, γιορτές, πανηγύρια κ.τ.λ. Το πλάτος της καλύπτει τόσες πτυχές όσες και η ζωή, από τη χαρά ως το θάνατο. Έτσι διασώζει το ύφος με το οποίο ένας λαός ζει την καθημερινότητά του.

Όμως παράδοση δε σημαίνει οπισθοδρόμηση, ούτε αποσυνδέεται από την πρόοδο, αλλά εξελίσσεται, βιώνοντας τις τρεις διαστάσεις του χρόνου (παρελθόν – παρόν – μέλλον) και συνδέεται με την έννοια της συνέχειας των στοιχείων εκείνων που έχουν τη δυνατότητα να επιζήσουν. Γιατί η ζωή του ανθρώπου δεν είναι ποτέ στατική, δεν είναι στάσιμη. Με την παράδοση κρατούμε αυτό που έχουμε και προσθέτουμε αυτό που δημιουργούμε.

Εορδαία, ''Όψεις ενός αιώνος'' - Ομιλία Ν. Μέρτζου: Μακεδονικός Αγώνας στη Δυτική Μακεδονία

Στο πλαίσιο του επετειακού εορταστικού προγράμματος; «Όψεις ενός αιώνος» του Δήμου Εορδαίας πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 14 Οκτωβρίου το πρωί, στο Πνευματικό Κέντρο της πόλης η ομιλία του διακεκριμένου δημοσιογράφου και προέδρου της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, εκ Νυμφαίου ορμώμενου, Νικόλαου Μέρτζου με θέμα «Μακεδονικός Αγώνας στη Δυτική Μακεδονία». 
Όπως τόνισε ο κ. Μέρτζος
«ο Μακεδονικός Αγώνας συνεχίζεται επί 140 χρόνια, από το 1871 με το Βουλγαρικό Σχίσμα μέχρι και σήμερα με διαφορετικούς τρόπους. Προπάντων ο Μακεδονικός Αγώνας διεξήχθη από γηγενείς». «Τα Σκόπια σφετερίζονται και πλαστογραφούν, προκειμένου να κάνουν μνημόσυνο με ξένα κόλλυβα» και επεσήμανε πως η Μακεδονία είναι ο συντομότερος δρόμος μεταξύ Ανατολής και Δύσης, ενώ «αυτοί που κυκλοφορούν με το ψευδώνυμο Μακεδονία είναι ένα ασήμαντο και ετοιμόρροπο κράτος».

Παράλληλα με την ομιλία του Ν. Μέρτζου στους διαδρόμους του Πνευματικού Κέντρου έγιναν τα εγκαίνια της έκθεσης του ΣΦΕΤΕ με έργα εμπνευσμένα από το Μακεδονικό Αγώνα.
Αναφερόμενος στην έκθεση ο Πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων Εικαστικών Τεχνών Εορδαίας «Άρης Γαρουφαλλίδης» Ιωάννης Παπαδόπουλος, ευχαρίστησε το Δήμο Εορδαίας για το κάλεσμα της συμμετοχής του Συλλόγου στην κορυφαία αυτή διοργάνωση για τα 100χρονα της απελευθέρωσης της Εορδαίας από τον Τουρκικό ζυγό εκφράζοντας την ικανοποίησή του για τα σημαντικά έργα των μελών του, που έδωσαν τη δική τους επετειακή νότα στον γενικό εορτασμό. 

Ο Μακεδονικός Αγώνας στη Δυτική Μακεδονία

Νικόλαος Ι. Μέρτζος
Πρόεδρος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών
Πτολεμαΐδα, Δήμος Εορδαίας

Υπέροχη η εκδήλωση των Βλάχων της Νάουσας στο δημοτικό θέατρο της πόλης!

Μια μαγευτική βραδιά χάρισαν το Σάββατο 3 Νοεμβρίου στους φίλους τους, στο Δημοτικό Θέατρο της πόλης, τα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου Βλάχων Νάουσας με αφορμή τα 100 χρόνια ελεύθερης Μακεδονίας!

Τους θεατές και τους επισήμους, μεταξύ των οποίων και ο (εξ αγχιστείας...Βλάχος, ελέω συζύγου)  δήμαρχος Νάουσας κ. Τάσος Καραμπατζός, προσφώνησε και καλοσώρισε η πρόεδρος του Συλλόγου κ. Αρχοντούλα Τζιμουλίκου. Ακολούθησε ένα σύντομο ιστορικό της συμμετοχής του βλαχόφωνου πληθυσμού της Νάουσας στον απελευθερωτικό αγώνα από τον κ. Σιώψη και την κ. Τσίτση. 
Στο μουσικοχορευτικό μέρος της βραδιάς βλάχικους σκοπούς χόρεψαν το μικρό και μεσαίο τμήμα των Βλάχων, καθώς και μακεδονίτικους χορούς με τη συμμετοχή και μελών του Συλλόγου Γενίτσαροι και Μπούλες. Ακολούθησε το μεγάλο χορευτικό. 

Δείτε βίντεο και φωτογραφίες από την εκδήλωση:

Τα Σχολεία των Ιωαννίνων και το Γένος

Η Καπλάνειος Σχολή στα Γιάννενα. 

Εκτός βέβαια από τον αγώνα των κλεφταρματολών, τα κατορθώματα των οποίων έγιναν δημοτικό τραγούδι, η συμβολή της παιδείας (ιδιαίτερα από τους Έλληνες της Ηπείρου) ήταν πολύ μεγάλη στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Τα πράγματα δεν έγιναν ξαφνικά, υπήρξε μεγάλος αγώνας και η Ιδέα της επανάστασης, αλλά και του Ελληνισμού είχε ριζώσει βαθειά μέσα στη καρδιά και στην ψυχή των Ελλήνων.

Παράλληλα η παρουσία της Εκκλησίας υπήρξε σπουδαίος αρωγός και το Κρυφό Σχολειό (ο ορθόδοξος παπάς, ως δάσκαλος), το οποίο δεν ήταν μύθος, όπως μερικοί θέλουν να πιστεύουν, εμφανίσθηκε να διδάξει τα Ιερά γράμματα, να παρηγορήσει, να εμψυχώσει και να ρίξει  πνευματικό φως  στο πηχτό σκοτάδι που επικρατούσε ολόγυρα.. Τα ελληνόπουλα, που ξεχώριζαν στο Κρυφό Σχολειό, έτρεχαν στα λιγοστά ελληνικά σχολεία και μερικές φορές στα ξακουστά πανεπιστήμια της Φραγκιάς.

Οι Ηπειρώτες αγαπούν τη παιδεία και, διαπρέποντες με εκδοτικές επιχειρήσεις στη Ευρώπη (Βενετία κλπ), συμβάλουν στην ανάπτυξη των ελληνικών γραμμάτων και την διανομή χιλιάδων βιβλίων ακόμα και στα πιο απόμερα ελληνικά σχολεία.

Μετά την Άλωση τη Πόλης από τους Φράγκους το 1204 και το  διαμελισμό του βυζαντινού ελληνικού κράτους σε κρατίδια υπό την ηγεμονία αρχηγών των σταυροφόρων, ιδρύεται το Δεσποτάτο της Ηπείρου από ένα παρακλάδι των Κομνηνών και η Ήπειρος  καταφέρνει να ξαναπάρει  τον πρωταρχικό ρόλο, να ξαναγίνει το λίκνο του Ελληνισμού και να βάλει τα θεμέλια της νεοελληνικής αναγέννησης. Το 1206, μόλις δυο χρόνια μετά την ίδρυση του Δεσποτάτου, λειτουργεί το πρώτο ελληνικό σχολείο, που, κατά την πιθανότερη άποψη, χτίστηκε στο νησάκι της Γιαννιώτικης λίμνης (Μονή Σπανού). Έτσι άρχισαν να ιδρύονται και άλλα σχολεία.

Το θετικό στοιχείο είναι ότι από τους βυζαντινούς ακόμα χρόνους, οι Ηπειρώτες είχαν προνόμια (π.χ. δουλοπάροικοι: απαλλαγή από φορολογία και μη υπηρεσία στο στράτευμα για να εξυπηρετούν τα συμφέροντα των γαιοκτημόνων). Αργότερα, και επι τουρκοκρατίας κατορθώνουν να αποκτήσουν επιπλέον προνόμια με ένορκο χρυσόβουλο (Χάτι-σεχίρ) με κυριότερο προνόμιο   την καλλιέργεια των ελληνικών γραμμάτων. Στους πρώτους αιώνες της δουλείας  οι Ηπειρώτες και ιδιαίτερα οι Γιαννιώτες, όταν στην υπόλοιπη Ελλάδα σπάνια συναντούσε κανείς εγγράμματο άνθρωπο, ιδρύουν σχολές με  πλειάδα δασκάλων και λογίων.

Πράγματι αυτή η πρώτη περίοδος των ελληνικών γραμμάτων στα Γιάννινα είναι εντυπωσιακή και συνεχίζεται με περισσότερη ένταση στον 18ο και αρχές 19ου αιώνα. Οι Ηπειρώτες διαδίδουν σε όλη την Ελλάδα τα νέα επιτεύγματα της ευρωπαϊκής επιστήμης σε όλους τους τομείς και είναι οι πρώτοι φορείς των ιδεών του ευρωπαϊκού φιλελευθερισμού και ειδικότερα του γαλλικού διαφωτισμού.

Οι Αδελφοί Δογιάμα από την Καστανερή του Πάικου

Tου Γεωργίου Μόδη

"ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ ΚΑΙ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ ΑΡΧΗΓΟΙ"

Μακεδονική Βιβλιοθήκη, Αρ. 9, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών.

ΟΙ   ΤΕΣΣΕΡΕΣ   ΑΔΕΛΦΟΙ   ΔΟΥΓΙΑΜΑ

Πάνω σε μια υψηλή πλαγιά του Πάϊκου είναι η Καστανερή (Μπαροβίτσα), αετοφωλιά, στεφανωμένη από δάση καστανιάς. Είναι τώρα κι αυτή  ένα απ΄ τα αμέτρητα ρημαγμένα και ερημωμένα χωριά. Οι κάτοικοι της ομιλούν σήμερα το τοπικό σλαβόφωνο Ιδίωμα. Αλλά πριν 100-200 χρόνια είχαν γλώσσα τους την βλάχικη. Βλάχικες είναι και οι τοπωνυμίες του χωρίου. Εκεί ζούσαν οι τέσσερες αδελφοί Λάζος, Γκόνος, Μήτρος, Τράϊος Δουγιάμα.

Το 1901 ο υιός του μουχτάρη μαζί μ' ένα Τούρκο  αγροφύλακα Σιαμπάν εσκότωσαν μια γυναίκα. 

Ο πρόεδρος εκάλεσε τότε τον Τράϊο κι άλλον ένα νέο και τους ανακοίνωσε εμπιστευτικά ότι τους ζητούσε η τουρκική αστυνομία στην Γουμένιτσα. 

«Ξέρετε, τους είπε με την αυστηρότερη εχεμύθεια. Είναι για τον σκοτωμό της γυναίκας. Καταλαβαίνετε τι σας περιμένει». 

Ο Τράϊος προτίμησε να πάρη τα κορφοβούνια παρά να συρθή στις φυλακές και τα μπουντρούμια. Ο υιός του προέδρου, εννοείται, έμεινε με τον Τούρκο φίλο και συνένοχο του ανενόχλητος. Άλλοι φορτώθηκαν τις δικές τους αμαρτίες.

Έξ αιτίας του Τράϊου βρήκε τον μπελά του ο αδελφός του Λάζος. 

Κάθε λίγο και λιγάκι τον καλούσαν και τον κρατούσαν να τον ανακρίνουν για το φυγόδικο (φεράρ) αδελφό του. Προτίμησε κι αυτός στο τέλος να πάρη τα βουνά. 

Επιασαν αργότερα οι Τούρκοι με την πρώτη αφορμή τους δυο άλλους αδελφούς, Γκόνο και Μήτρο. Τους κατέβασαν στην Γουμένιτσα, τους πήγαν δεμένους στα Γιαννιτσά, τους ξανάφεραν στην Γουμένιτσα με την απόφαση πιά να τους οδηγήσουν ίσια στο Επταπύργιο της Θεσσαλονίκης. Τόσκασαν κι αυτοί απ' το κρατητήριο και πήγαν ν' ανταμώσουν τα δυο άλλα αδέλφια.

Έτσι και οι τέσσερες αδελφοί, όλη η οικογένεια, βρέθηκαν φυγάδες και επαναστάτες στο γνώριμο τους Πάϊκο. 

Δεν υπήρχε τότε άλλο αποκούμπι άπ' τους κομιτατζήδες. Πήγαν αναγκαστικά μαζί τους. 

Απ' την επιτυχία ή αποτυχία τους θα κρίνονταν αν θα γύριζαν καμμιά φορά στα  σπίτια και τα χωράφια τους.

Κυριαρχούσε σ' όλη εκείνη την περιοχή ως τα πρόθυρα σχεδόν της Θεσσαλονίκης ο βοεβόδας Άποστόλ. 

Ήταν σωστός βασιλιάς χωρίς στέμμα. 

Είχε τιτλοφορηθή «ο ήλιος των Γιαννιτσών».

Ηταν όμως ήλιος, πού έκαιε και κατάστρεφε.

Η ''Ελληνική Αστική Σχολή Σκοπείων'' του 1910 (πΓΔΜ)

Η “Ελληνική Αστική Σχολή Σκοπείων” λειτουργούσε στα Σκόπια το 1910 

με περισσότερους από 230 μαθητές:

(Αρχείο Ευφροσύνης Κωστελέτου – Πηγή φώτο: εδώ).

Ενδεικτικόν από την “Αστική Σχολή Σκοπείων”:

Εσείς Περιβολιώτες, εσείς μωρέ καημένοι...

Μετά την ισχυροποίηση του Αλή πασά στην εξουσία το 1788 που έγινε διοικητής της Ηπείρου, το Περιβόλι καθώς και οι λοιπές ορεινές κοινότητες έχασαν τα προνόμια που είχαν από την αρχή της τουρκοκρατίας.

Μετά το θάνατο του Γκογκομίσου στα 1789, τα αρματολίκια της Πίνδου εξασθένησαν και οι ληστρικές επιδρομές των Aλβανών ατάκτων του Αλή πασά αυξήθηκαν..

Ήταν μέρος της πολιτικής του άλλωστε να τρομοκρατεί για να προσφέρει στη συνέχεια προστασία... με το αζημίωτο.

Τότε, στις αρχές του 1800 άρχισε το μεγάλο κύμα φυγής των Περιβολιωτών από την προαιώνια του εστία καθώς είχαν γίνει στόχος της απληστίας του Αλή.

Σε Όχριδα, Κρούσοβο, Μοναστήρι, Σέρρες, δημιουργήθηκαν νέες εστίες Περιβολιωτών.

Ο Θεσσαλικός κάμπος από χειμαδιό που ήταν για τους Περιβολιώτες, τώρα με την νέα τάξη πραγμάτων, αρκετοί αποφάσισαν τη μόνιμη πια εγκατάσταση τους εκεί.

Έτσι βλέπουμε το Περιβόλι εκείνη την περίοδο να έχει σχεδόν ερημώσει.

Το τραγούδι αναφέρεται σε εκείνη την περίοδο όπου κύματα Περιβολιωτών ξεχύθηκαν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα για να αποφύγουν την ακόρεστη δίψα του Αλή πασά για εξουσία και κυριαρχία:

''Βόι Πιρβουλιάτς, βόι λάι μαράτς'' 
(Εσείς Περιβολιώτες, εσείς μωρέ καημένοι):

Πηγή: Goga Mishiu (youtube)