Ξηρολίβαδο Βερμίου - Ιστορικά στοιχεία.

Οι πρώτοι κάτοικοι  που εγκαταστάθηκαν μόνιμα και δημιούργησαν τον πρωταρχικό οικισμό στο Ξηρολίβαδο πρέπει να  ήταν ντόπιοι Βεροιώτες, ή από την γύρω περιοχή και είχαν ως αποστολή την φρούρηση και την ασφάλεια της Βασιλικής Οδού. Δεδομένου ότι η Βέροια  αποτελούσε πάντα σημείο πολιτικής, στρατηγικής και οικονομικής αναφοράς, είναι εμφανές ότι το Ξηρολίβαδο ως προάστειο, φυλάκιο και ουσιαστικά είσοδος της πόλης είχε την επιφόρτιση του τελωνειακού  και υγειονομικού ελέγχου των διερχομένων. Μέχρι  το τέλος της τουρκικής κυριαρχίας, στο χωριό έδρευε ένοπλη φρουρά  η οποία και πρόβαλλε αντίσταση στην προέλαση του ελληνικού στρατού, που μέσω της διάβασης του Ξηρολιβάδου κατευθύνονταν προς την Βέροια,  η οποία απελευθερώθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1912.

Μια μεγάλη επιδρομή Τουρκαλβανών  που πραγματοποιήθηκε στα 1795, ανάγκασε τους κατοίκους να σκορπίσουν στη Βέροια, τη Νάουσα και την Κοζάνη, όπου αρκετοί εγκαταστάθηκαν μόνιμα, ενώ κάποιοι άλλοι επέστρεψαν στο χωριό τους. Όταν το 1806 ο F.Pouqueville πέρασε από τη διάβαση του Ξηρολιβάδου επισήμανε τα ερείπια ενός μεγάλου χωριού, που μάλλον θα πρέπει να ταυτίζεται με το Ξηρολίβαδο. Αρκετοί κάτοικοι πάντως  που επέστρεψαν στο χωριό μετά το πέρασμα των Τουρκαλβανών έδωσαν και πάλι  ζωή στο Ξηρολίβαδο.   Το χωριό έγινε τσιφλίκι του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, την περίοδο που αυτός προσπαθούσε να θέσει τη Νάουσα και την περιοχή της κάτω από τον έλεγχο του.

Βλάχοι, οι μεγάλοι εθνικοί ευεργέτες!

Σταύρου Γεώργιος

Προκαλεί κατάπληξη σε όσους θα προσπαθήσουν να ερευνήσουν τους μεγάλους ευεργέτες και δωρητές του Γένους μας: Θα διαπιστώσει πως όλοι σχεδόν οι Μεγάλοι Ευεργέτες είναι Βλάχοι. Και αυτή η κατάπληξη είναι που δήγησε τον (Βλάχο) δημοσιογράφο Νικόλαο Μέρτζο να τονίσει: «Βλάχοι όλοι περίπου οι Μεγάλοι Εθνικοί ευεργέτες πλην του Συγγρού».

Γι αυτό και επιχείρησα να καταγράψω τους μεγαλύτερους Δωρητές του Έθνους και τα πιο σημαντικά μνημεία που έγιναν με τα χρήματα τους. Επίσης έχω καταγράψει και τους σημαντικότερους Βλάχους αγωνιστές της Επανάστασης του 1821, έναν άλλο τομέα όπου οι μεγάλοι πρωταγωνιστές επίσης ήταν Βλάχοι.

Κλείνοντας την εισαγωγή αυτή, και απλά για να δείξω το μέγεθος της φιλοπατρίας των βλαχόφωνων Ελλήνων αναφέρω τα παρακάτω περιστατικά:

Στους δωρητές του Πανεπιστημίου Αθηνών αναφέρεται και το όνομα ενός πάμφτωχου Μετσοβίτη ονόματι Όκας, ο οποίος βρέθηκε νεκρός από το κρύο ένα χειμωνιάτικο βράδυ, και που στο χέρι του κράταγε το πουγγί του με το μοναδικό του τάλιρο μέσα, και ένα σημείωμα που έγραφε: «για τον έρανο του Πανεπιστημίου». Το τάλιρο αυτό όμως, μαζί με τις εικοσιοκτώ δραχμές ενός άλλου πολύ φτωχού Μετσοβίτη ονόματι Φαφαλά, συγκίνησαν και ευαισθητοποίησαν τόσο πολύ την Αθηναϊκή κοινωνία ώστε να πολλαπλασιαστούν οι δωρεές και να πετύχει ο έρανος για αυτόν τον ιερό σκοπό.

Ή την περίπτωση του Ι. Μπάγκα από την Κορυτσά, ο οποίος με πολλές στερήσεις έγινε πλούσιος στην Ρουμανία και σε μεγάλη ηλικία αποφάσισε να μείνει στην Αθήνα. Αφού δώρισε όλη την περιουσία του στο Ελληνικό κράτος, κράτησε για τον εαυτό του 500 δρχ. τον μήνα, που και αυτές πάντα τις μοιραζόταν με αγωνιστές αγνοημένους από το επίσημο κράτος.

Γεωργάκης Ολύμπιος (1772-1821) Μία θυσία στιγμιαία ή διαχρονική; Ένα νόημα με ημερομηνία λήξης ή αέναο;

Γιώργος Συνεφάκης
Πρόεδρος του Συλλόγου Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’

Γεωργάκης Ολύμπιος (1772-1821)
Μία θυσία στιγμιαία ή διαχρονική; Ένα νόημα με ημερομηνία λήξης ή αέναο;
Ομιλία στις 2 Σεπτεμβρίου 2007 στο Λιβάδι

Όταν μου προτάθηκε προ ημερών από τον αξιότιμο Δήμαρχο Λιβαδίου κύριο Γαλάνη, να είμαι εγώ ο κεντρικός ομιλητής της φετινής εκδήλωσης στη μνήμη του Γεωργάκη Ολυμπίου, 186 χρόνια από την θυσία του στη Μονή του Σέκου, η πρώτη μου παρόρμηση ήταν να αρνηθώ, σκεπτόμενος ότι δεν είμαι ειδικός επί του θέματος επιστήμων, φιλόλογος ή ιστορικός. Αμέσως μετά όμως, σκέφθηκα ότι η μορφή και η θυσία του Ήρωα ανήκει σε όλους μας, ανεξαρτήτως επιστημονικής εξειδίκευσης, επαγγελματικής κατάρτισης, κοινωνικής προέλευσης, χωρικής καταγωγής, μορφωτικού επιπέδου ή όποιας κοινωνικής τάξης, πληθυσμιακής κατηγορίας και ταξινόμησης. Αποδέχθηκα λοιπόν με το σκεπτικό αυτό την πρόταση και αφού ευχαρίστησα τον Δήμαρχο Λιβαδίου για την τιμή, συνέταξα μετά φόβου γνώσεως τις λίγες αυτές γραμμές που θα σας αναπτύξω, ευελπιστώντας στην επιείκειά σας.

Έχοντας παρακολουθήσει αρκετές φορές το τελετουργικό αυτό, διαπίστωσα ότι οι ενιαύσιες αναφορές την κάθε 1η Κυριακή του Σεπτεμβρίου στην Άγια Μορφή του Γεωργάκη, έδιναν έμφαση κυρίως στο αμιγώς ηρωικό στοιχείο της βιογραφίας του, του επαναστατικού απελευθερωτικού αγώνα του και κυρίως του απίστευτα ηρωικού θανάτου του. Με τον τρόπο αυτό, σε κάθε λόγο για τον Γεωργάκη -και όχι μόνον από αυτόν τον άμβωνα της Παναγίας-, ίσως χάνονται κάποια βαθύτερα νοήματα που θα ενδιέφεραν περισσότερο τις νέες μας γενιές. Οι γενιές μας αυτές φοβούμαι δυστυχώς ότι διδάσκονται την ιστορία του τόπου μας με τρόπο στερεοτυπικό και αφυδατωμένο, από βιβλία γραμμένα με τρόπους λογιστικής παράθεσης γεγονότων, τα οποία τα παιδιά διαβάζουν δίκην διαδικαστικής αγγαρείας, με απώτερο στόχο την εισαγωγή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και όχι την εμπέδωση των βαθύτερων νοημάτων που τέτοιας μορφής υπέρτατες θυσίες εμπεριέχουν.

Είναι οι Βλάχοι... Ρουμάνοι; 'Απάντησις εἰς τόν Πρόεδρον τῆς Ρουμανίας κ. Τ. Baïsescu'

Του Μιχαήλ Γ. Τρίτου, Κοσμήτορος Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Οι ραγδαίες κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις και εθνικιστικές εκρήξεις, οι οποίες παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια στα Βαλκάνια, έφεραν στην επικαιρότητα και το θέμα των Βλάχων της Βαλκανικής. Ένα θέμα που πυροδοτείται έντεχνα από γνωστούς προπαγανδιστικούς κύκλους της Ρουμανίας και των Σκοπίων.

Απαράδεκτες ήταν οι πρόσφατες δηλώσεις του Προέδρου της Ρουμανίας Basescu, που ταυτίζει τους Βλάχους της Βαλκανικής με τη ρουμανική διασπορά. Στο θέμα αυτό είμαστε υποχρεωμένοι να δώσουμε την πρέπουσα απάντηση.

Για την επιστημονική έρευνα το θέμα είναι λελυμένο. Οι Βλάχοι είναι αυτόχθονες Έλληνες εκλατινισμένοι. Είναι οι λατινόφωνοι υπήκοοι της άλλοτε απέραντης ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ονομάζονται συνήθως και Αρωμούνοι. (Αρωμούνος από το προθετικό α και το λατινικό romanus, σημαίνει τον υπήκοο του ρωμαϊκού κράτους, τον ρωμάνον, ρωμαίον, ρωμιόν).

Οι Βλάχοι αυτοαποκαλούμενοι Armani δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να αυτοαποκαλούνται ρωμηοί στη γλώσσα τους. Αυτός ο όρος δεν έχει καμιά σχέση με το Ρουμούνοι ή Ρωμάνοι, που είναι το εθνικό όνομα των σημερινών ρουμάνων, γιατί αυτό το όνομα μόλις πριν εκατό χρόνια το απέκτησαν οι γείτονές μας, όταν κέρδισαν την εθνική τους ανεξαρτησία. Αντίθετα το Armani των Βλάχων προϋπήρχε από τότε που αναγνωρίστηκαν ως ρωμαίοι πολίτες όλοι οι υπήκοοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Επεμβάσεις ξένων χωρών στον ελληνικό χώρο και την ελληνική διασπορά (Δηλωτικό εθνότητας δίγλωσσων - αλλόγλωσσων και η εθνική συνείδηση τους) - (Μέρος 5ο, τελευταίο)

1904-2004 ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ - ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ ΑΛΛΟΓΛΩΣΣΟΙ   ΈΛΛΗΝΕΣ’
ΙΙ. ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ  ΞΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ  ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ
ΙΙΙ. ΔΗΛΩΤΙΚΟ ΕΘΝΟΤΗΤΑΣ ΔΙΓΛΩΣΣΩΝ-ΑΛΛΟΓΛΩΣΣΩΝ ΚΑΙ Η ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΟΥΣ
του Dr Αχιλλέα Λαζάρου ,γνωστού Βαλκανολόγου - Ρωμανολόγου
(Μέρος 5ο, τελευταίο)


   Ιδιοποιήσεις ελληνικού κόσμου από Σκυπιτάρους ( Αλβανούς) και Τούρκους

  Ήδη τόσο  οι πανάρχαιοι Πελασγοί, είτε  Αρκάδες είτε Θεσσαλοί (106), των οποίων οι τελευταίοι φέρονται κιόλας ελληνόφωνοι, όσο και προσωπικότητες των Ομηρικών επών, Αχιλλεύς, Νεπτοπόλεμος, Πύρρος…ιδιοποιούνται από τους Σκυπιτάρους-Αλβανούς, αν και η παρουσία τους έως τον 11ο μ. Χ αιώνα στον χώρο που κατέχουν, αμφισβητείται, μάλιστα από συγγραφείς φιλικά διακείμενους, όπως ο ακαδημαϊκός του Πανεπιστημίου Βουκουρεστίου Th.Capidan (107). Διαπιστώνει απουσία οποιασδήποτε μνείας Αλβανών  στην διάρκεια των βυζαντινοβουλγαρικών πολέμων, μολονότι η Αχρίδα κατά τον 10ο και 11ο αιώνα ήταν έδρα Βουλγάρων ο δε τελευταίος τσάρος Ιωάννης Βλαδίμηρος δολοφονήθηκε στο Δυρράχιο (1017). Εκεί ένα αιώνα ενωρίτερα ο Συμεών είχε καταλάβει τριάντα πόλεις.

   Επί πλέον αγνοούνται ή παραλείπονται οι όροι Αλβανία, Αλβανοί με σημασία εθνωνυμική από τον περιφημότερο λατινιστή του 15ου αιώνα, τον Αινεία Σίλβιο ,φιλολογικό ψευδώνυμο του Πάπα Πίου του Β’ (1405-1464) (108), ο οποίος τότε διερευνούσε την πληθυσμική σύνθεση της Βαλκανικής προσδοκώντας τον προσεταιρισμό των ενδεδειγμένων για σταυροφορία  κατά των Τούρκων. Τον δε Γεώργιο Καστριώτη (109) ανάγει στην Μακεδονία.

   Στον πελασγολογικό χορό διακρίνονται και οι Τούρκοι. Η Τουρκάλα Adile Ayda περιοδεύει  τη Δύση και δίνει διαλέξεις σε κέντρα Ετρουσκικών ερευνών «αποδεικνύοντας» ότι Ετρούσκοι = Πελασγοί, των οποίων γλωσσικό όργανο είναι η τουρκική, και Πελασγοί = Τούρκοι! Αρχικά δημοσιεύει βιβλίο  στη γαλλική γλώσσα με τον πράγματι επιτυχή τίτλο: Les Etrusques etaient- ils des Turks? Μετέπειτα απαλείφει το ερωτηματικό και με κατάφαση δημιουργεί την ψευδαίσθηση αλήθειας (111). Επισημότερα η παραχάραξη συντελείται  με το βιβλίο του Ozal , στο οποίο  η Τουρκία προβάλλεται σαν η γενέτειρα του γνωστού ως ελληνικού πολιτισμού και ως βάση του ευρωπαϊκού (112), όπως και από τον τίτλο δηλώνεται: Η Τουρκία στην Ευρώπη . Έτσι ίσως ευελπιστούν και οι ελληνόφωνοι Βαλαάδες  (113) της Μακεδονίας , οι οποίοι παρά τον ατελή μουσουλμανισμό τους μετεκομίσθησαν σύμφωνα με την Ανταλλαγή, ότι θα επανέλθουν στην Ευρώπη !

Επιπτώσεις σλαβικών εγκαταστάσεων στην Ευρώπη, Βαλκανική (Μέρος 4ο)

1904-2004 : ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΔΙΓΛΩΣΣΟΙ-ΑΛΛΟΓΛΩΣΣΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ 

  1. ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑ ΕΥΡΩΠΗ (συνέχεια από προηγούμενο φύλλο) του Dr Αχιλλέα Λαζάρου, γνωστού Βαλκανολόγου- Ρωμανολόγου

Επιπτώσεις σλαβικών εγκαταστάσεων στην Ευρώπη, Βαλκανική

Μετά τις καθόδους και εγκαταστάσεις Σλάβων ή βόρεια και κεντρική «Ευρώπη», Βαλκανική, μεταβάλλεται και γλωσσικά και εθνολογικά. Οι λαοί από τον εκλατινισμό περιπίπτουν στον εκσλαβισμό, τον οποίον διέφυγαν όσοι μετακινήθηκαν προς τα Καρπάθια (88), πέραν του Δουνάβεως. Στα νότια της χερσονήσου, στις ελληνικές καθ’ολοκληρίαν χώρες, μένουν σχεδόν ανεπηρέαστοι, επειδή έχουν ασφαλέστερη και συνεχή παρουσία της αυτοκρατορίας. Όμως και σήμερα στην Ελλάδα  συντηρούνται και μοσχοπωλούνται  τα μυθιστορηματικά του Fallmerayer, τον οποίον έγκαιρα και ριζικά αντέκρουσε ο τσεχικής καταγωγής καθηγητής των πανεπιστημίων Βιέννης και Σόφιας C. Jirecek (89) και τον οποίο μεταπολεμικά πλήρως απομυθοποιεί ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Μονάχου Th. Von Uzorinac-Kohary (90).

    Εξ’άλλου, κατά τον Ρουμάνο ακαδημαϊκό και καθηγητή του πανεπιστημίου Βουκουρεστίου E. Petrovici, που συνέγραψε μελέτημα επιγραφόμενο «οι Σλάβοι στην Ελλάδα και την Δακία», η σλαβική επίδραση στην ελληνική γλώσσα είναι ασήμαντη (91).Διότι προφανέστατα η παρουσία Σλάβων υπήρξε ανεπαίσθητη, όπως συμπεραίνει   και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Σάλτσμπουργκ Al Randa ,ότι αυτοί οι Σλάβοι μετανάστες δεν ήσαν πολυάριθμοι.(92).

Βλάχοι - Η Ορθόδοξη πίστη και η τήρηση της ελληνοβυζαντινής παράδοσης.

Νίκος Α. Κατσάνης (αναπλ. καθηγητής φιλολογίας ΑΠΘ) – Κώστας Δ. Ντίνας (αναπλ. καθηγητής γλωσσολογίας πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας)

Οι Βλάχοι της Ελλάδας, αποτελούν ένα από τα εκλεκτότερα και δυναμικότερα τμήματα του ελληνισμού, όπως αποδεικνύεται από τη συμμετοχή τους στους απελευθερωτικούς αγώνες, από τη συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη του νέου Ελληνισμού και από τον κοινωνικό και πολιτιστικό ρόλο στη ζωή της σύγχρονης Ελλάδας.

Ένα από τα θεμελιώδη συστατικά του πνευματικού βίου των Βλάχων είναι η Ορθόδοξη πίστη και η τήρηση της ελληνοβυζαντινής παράδοσης. Πάντοτε οι Βλάχοι τελούσαν την Θεία Λειτουργία σύμφωνα με το βυζαντινό τυπικό και στη γλώσσα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ουδέποτε πριν από την εμφάνιση της ρουμανικής προπαγάνδας ακούστηκε το Ευαγγέλιο ή ο Απόστολος στη βλάχικη γλώσσα. Όταν έγιναν απόπειρες για την καθιέρωση της βλάχικης γλώσσας στη λειτουργία, οι Βλάχοι δεν έμειναν άπρακτοι, αλλά αντέδρασαν στην κατάργηση της παράδοσης.

Οι καιροί, ο τόπος και οι άνθρωποι. Οδοιπορικό στο Λιβάδι Ολύμπου

Του Γιώργου Συνεφάκη

Προέδρου του Συλλόγου Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’

Η μνήμη δεν έχει ωράρια. Σιγά - σιγά θα ξαναβρεί το λέγειν της

Η Κική Δημουλά, η μεγάλη μας ποιήτρια και Ακαδημαϊκός, μας λέει ότι η μνήμη είναι κύριο όνομα των θλίψεων, ενικού αριθμού, μόνον ενικού αριθμού και άκλιτη.

Οι άνθρωποι είναι οι μνήμες τους. Α-λήθεια είναι η μη λήθη, δηλαδή η μνήμη μας. Ζούμε σε περίεργες εποχές, όπου η μνήμη τείνει να θεωρηθεί ως κοινωνικό και πολιτικό μειονέκτημα, ενώ η αμνησία χρησιμοποιείται ως υπόστρωμα για διεργασίες επιβολής και εδραίωσης μιάς νέας τάξης πραγμάτων. Ζούμε μέρες όπου μας θέλουν αμνήμονες, θέλουν στο μυαλό μας να αποτυπώνεται μόνο το εφήμερο, το εύπεπτο, το άκριτο, το εμπορεύσιμο, το αναλώσιμο. Πολλές φορές διαπιστώνουμε πως έχουμε γίνει ακτήμονες της μνήμης μας, άφωνοι θεατές με φτιασιδωμένα τα όνειρά μας, Οιδίποδες ενός αρχαίου κλέους, κόλακες και μύστες μιας αρχαίας φήμης της πατρίδας μας. Ζούμε σε μια εποχή όπου δυστυχώς διαταράχθηκε η ταυτότητά μας. Αποτινάξαμε τη νοικοκυρεμένη ζωή, παραχαράξαμε τα σύμβολα, χειροκροτήσαμε και επευφημήσαμε την τηλεοπτική δημοκρατία και αναπόφευκτα απωλέσαμε κάτι πολύτιμο: τη γοητεία και τελικά την ευτυχία του λιτού και απέριττου.

Οι μνήμες μας πλέον είναι μια μορφή αντίστασης κατά του ευτελούς, του υπερφίαλου. Ουσιαστικά είναι μορφή αντίστασης κατά του ανήθικου. Οι μνήμες μας επομένως είναι τα αντισώματά μας στην ασθένεια της μεταπρατικής λογικής των πραγμάτων, είναι τα τιμαλφή της ιστορίας μας, είναι η γνώση μας, είναι τελικά οι αλήθειες μας.

Ο Σύλλογος Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’, με τα 102 χρόνια ζωής (έτος ιδρύσεως το 1908) και τους χιλιάδες ανθρώπους που πέρασαν από τις γραμμές του, έχει αποκτήσει πλέον μία συλλογική μνήμη, που έχουμε όλοι μας την υποχρέωση και να την διαφυλάξουμε και να την μεταδώσουμε στους νεότερους.

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ - 27/2/2010

Του Γιώργου Ι. Συνεφάκη

 Προέδρου του Συλλόγου Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’

Όταν ο κύριος Πρόξενος της Ελλάδας στο Μοναστήρι επικοινώνησε με τον Σύλλογο Λιβαδιωτών Θεσσαλονίκης ‘Ο Γεωργάκης Ολύμπιος’ και μας πρότεινε να προλογίσουμε την επανέκδοση μετά από 100 χρόνια του “Ετυμολογικού Λεξικού της Κουτσοβλαχικής Γλώσσης” του Κωνσταντίνου Νικολαϊδη, νοιώσαμε λίγο περίεργα ως Δ.Σ. Κανείς από εμάς τους 7 δεν είναι γλωσσολόγος ή λεξικολόγος ή φιλόλογος. Ωστόσο η τιμή που νοιώσαμε ως Λιβαδιώτες, μας έκανε να ξεπεράσουμε τις όποιες φοβίες και αναστολές μας και να συναινέσουμε. Ετσι, με χαρά είδαμε στη νέα έκδοση του λεξικού να περιλαμβάνεται το κείμενό μας αντί προλόγου.

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1908, στην ακόμη υπό τουρκική κατοχή πόλη της Θεσσαλονίκης, η παλαιότερη και πολυπληθέστερη ομάδα των Βλάχων της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι κατάγονταν από το Λιβάδι Ολύμπου, ίδρυσαν τον Σύλλογο των Βλαχοφώνων Ελλήνων με την επωνυμία "Όλυμπος".

Σαραντατρείς πολίτες της Θεσσαλονίκης, εκφραστές μιας πολυπληθούς Λιβαδιώτικης και φυσικά βλαχόφωνης κοινωνίας, προσηλωμένοι στην ελληνική ιδέα, πρωτοστάτησαν στη δημιουργία αυτού του Συλλόγου για να αντιδράσουν με τον εντονότερο δυνατό τρόπο στη ρουμανική προπαγάνδα, η οποία ήταν σε μεγάλη έξαρση εκείνη την εποχή. Συντάκτης του 1ου καταστατικού του Συλλόγου ήταν ο Λιβαδιώτης Κωνσταντίνος Νικολαΐδης, γυμνασιάρχης στη Θεσσαλονίκη και συγγραφέας του περίφημου για την εποχή του «Ετυμολογικού Λεξικού της Κουτσοβλαχικής Γλώσσης», το οποίο εκδόθηκε στην Αθήνα το 1909.

Η εκπαίδευση στη Β.Ήπειρο στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (από τον 19ο αι. μέχρι το 1913)-(Μέρος Β')

Είναι ιστορικώς αποδεδειγμένο ότι οι λαοί που διαθέτουν αξιόλογη παιδεία και μόρφωση παρουσιάζουν και την ανάλογη κοινωνική, πνευματική και οικονομική πρόοδο. Οι Έλληνες αυτό το συνειδητοποίησαν από τα χρόνια της αρχαιότητας, ιδιαίτερα όμως, σε δύσκολους και χαλεπούς καιρούς όπως αυτή η περίοδος της Τουρκοκρατίας. Πίστευε βαθιά η ηγεσία των Ελλήνων ότι μόνο με την παιδεία θα αφυπνισθεί η ναρκωμένη συνείδηση και θα διεκδικήσει το πολύτιμο αγαθό που λέγεται ελευθερία. 

Η ευθύνη και το ειδικό βάρος αυτής της αποστολής μοιραία πέφτει στους ιερείς και τους δασκάλους, τους πρωτεργάτες της Ελευθερίας και του Έθνους. Μέσα στα υπόγεια και στους νάρθηκες των εκκλησιών, με κίνδυνο της ζωής τους έσπαζαν στο αμόνι της καρδιάς των Ελληνόπουλων, έναν-έναν τους κρίκους της αλυσίδας που τους κρατούσε δέσμιους ο δυνάστης. Όταν στα μέσα του 18ου αιώνα αρχίζει να υποχωρεί η Τουρκική ορμητικότητα, αρχίζει να φαίνεται η παρακμή ιης οθωμανικής αυτοκρατορίας. Να υπενθυμίσουμε στο σημείο αυτό στον αναγνώστη ότι η Τουρκία μόνο όταν είχε κατακτητικούς πολέμους ευημερούσε γιατί απολάμβανε τη λεία των κρατών που κυρίευε. Οταν σταματούσαν οι πόλεμοι η Τουρκική ηγεσία ήταν ανίκανη να διαχειριστεί την ειρήνη για τους λαούς τους οποίους έθεσε υπό την κυριαρχία της, Η διανομή των λαφύρων πάντοτε δημιουργούσε ρωγμές στην οθωμανική διοίκηση. 

Το Κουτσοβλαχικό Ζήτημα - Μέρος Γ'

Ρουμανίζοντες Βλάχοι κομιτατζήδες
στην περιοχή της Βέροιας, 1908.
Πηγή φωτο: imma.edu.gr

Η δεύτερη διακοπή των 

ελληνορουμανικών σχέσεων

     

Η δεύτερη διακοπή των δι­πλωματικών σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Ρουμανίας έγινε τον Ιούνιο του 1906. Η κυριότερη α­φορμή υπήρξε το Κουτσοβλαχικό ζήτημα. Στις 28 Ιουνίου 1905 πα­ρουσιάστηκε ο πρεσβευτής της Ρουμανίας στην Αθήνα Πιπινίου στον τότε πρωθυπουργό και υ­πουργό Εξωτερικών Δημήτριο Ράλλη και του ανακοίνωσε ότι η κυβέρνησή του ζητεί από την Ελλάδα να προβεί σε συστάσεις προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, προκειμένου να αναγνωρί­σει ης ρουμανικές κοινότητες στη Μακεδονία και να μην ανηστέκεται σης παραχωρήσεις που έδωσε ο σουλτάνος στους Βλάχους με τον τελευταίο ιραδέ. Ο Ράλλης α­πάντησε ότι δεν μπορεί να αποδε­χθεί την απαίτηση της Ρουμανίας, διότι το ζήτημα αυτό αφορά ξένη (οθωμανική) επικράτεια και δεν είναι θέμα της Ελλάδας, ούτε μπο­ρεί να επέμβει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και να ζητήσει από τον πατριάρχη να απεμπολήσει δικαιώματα και προνόμια της Μεγά­λης Εκκλησίας της Κωνσταντινου­πόλεως από αιώνων αναγνωρι­σμένα. Ο πρεσβευτής με απειλητι­κό ύφος είπε ότι αν τελικά δεν ε­πέμβει η ελληνική κυβέρνηση στο Πατριαρχείο η Ρουμανία θα εφαρμόσει αντίποινα και θα καταδιωχθούν οι 'Ελληνες που είναι ε­γκατεστημένοι στη χώρα του.

Η απειλή αυτή δεν άργησε να υλοποιηθεί. Σε λίγο άρχισαν δια­δηλώσεις στη Ρουμανία με κάψι­μο των ελληνικών σημαιών, κατα­στροφές ελληνικών καταστημά­των, απελάσεις Ελλήνων υπηκό­ων κ.λ.π. Όταν η ελληνική πρε­σβεία στο Βουκουρέστι διαμαρτυ­ρήθηκε η ρουμανική κυβέρνηση δήλωσε με τρόπο προκλητικό: «ό­ταν παύσουν οι καταδιώξεις των υπηκόων μας στη Μακεδονία, τό­τε θα παύσουμε και εμείς τις δικές μας κατά των Ελλήνων». Ύστερα από αυτό η κυβέρνηση του Γεωρ­γίου Θεοτόκη διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με τη Ρουμανία. Η διακοπή των ελληνορουμ α νι­κών σχέσεων ανακοινώθηκε στη Βουλή των Ελλήνων από τον υ­πουργό των Εξωτερικών Α. Σκου­ζέ την 1η Ιουνίου 1906.

Αναφέρονται μερικοί διωγμοί που έγιναν εις βάρος του ελληνι­κού στοιχείου:

(α) Διώχθηκε ο διευθυντής της εφημερίδας «Πατρίδα», η οποία εκδιδόταν επί δεκαετίες στο Βουκουρέστι. Μαζί με αυτόν απελά­θηκε και το προσωπικό της εφη­μερίδας.

(β) Έκλεισαν για πάντα οι Σχολές των Κοινοτήτων Βραίλας, Κωστάντζας, Γαλατσίου, Σουλινά και Τούλτσης, το ελληνικό σχο­λείο Καλαφατίου, και άλλα ελλη­νικά εκπαιδευτήρια.

(γ) Διαπράχθηκαν έκτροπα εις βάρος των ελληνικών ορθοδόξων εκκλησιών του Βουκουρεστίου και της Βραίλας, στα οποία πρω­τοστάτησαν μισέλληνες ιερείς, που εξωθούσαν σε ανίερες πράξεις το φανατικό ρουμανικό όχλο.

(δ) Απελάθηκαν εξέχοντες 'Ελληνες, με την αιτιολογία ότι ή­ταν μέλη του παραρτήματος της Εταιρείας του «Ελληνισμού».

(ε) Πραγματοποιήθηκε ανθελ­ληνικό συλλαλητήριο από τους φοιτητές του Πανεπιστημίου Βουκουρεστίου, οι οποίοι εξέδωσαν και προκήρυξη, της οποίας η πρώ­τη παράγραφος έγραφε: «Αδελ­φοί! Κάτω εκεί, επί του εδάφους της αρχαίας Ελλάδος, μικρός λα­ός ληστών, λείψανου των βαρβά­ρων επιδρομέων, εξοπλίζει αθλί­ους τυχοδιώκτας, όπως εξολό­θρευση τους Ρωμούνους, οίτινες τους βοήθησαν να μη απολεσθώσιν!...»

Η όξυνση των σχέσεων είχε δυσμενή επίδραση και στην τύχη των μοναστηριακών κτημάτων και των ελληνικών κληροδοτημάτων στη Ρουμανία, τα οποία οικειοποι­ήθηκε το ρουμανικό κράτος, δια­θέτοντας το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων που εισέπραττε α­πό αυτά για τη χρηματοδότηση της προπαγάνδας. Οι σχέσεις με τη Ρουμανία αποκαταστάθηκαν το Μάιο του 1911.

Η αναγνώριση της μειονότητας των ρουμανιζόντων από την κυβέρνηση Βενιζέλου

Το Μάρτιο του 1913 (περίο­δος Βαλκανικών Πολέμων) η ρουμανική κυβέρνηση, χρησιμοποιώντας την Ιταλία και μερικούς Άγγλους πολιτικούς, επιδίωξε στη διάσκεψη του Λονδίνου να επηρε­άσει τις Μεγάλες Δυνάμεις, ώστε να αποφασίσουν τα βλάχικα χωριά Γράμμου, Πίνδου (μέχρι Αγράφων) να αποτελέσουν ένα αυτόνομο κρατίδιο με ειδικά προ­νόμια, το οποίο να ενσωματωνό­ταν στο νεοσύστατο Αλβανικό Κράτος (ήταν η εποχή που γινόταν ο διακανονισμός των συνόρων της Αλβανίας). Οι πρόταση αυτή δεν έγινε δεκτή.

Στο περιθώριο της Συνθήκης του Βουκουρεστίου (28 Ιουλί­ου/10 Αυγούστου 1913) ο πρωθυπουργός Ελ. Βενιζέλος αντάλλαξε με το Ρουμάνο πρωθυπουργό Μαγιορέσκο ταυτόσημες επιστολές για την τακτοποίηση του κουτσοβλαχικού ζητήματος. Με την επιστολή του ο Βενιζέλος αναγνώρι­σε την ύπαρξη στην Ελλάδα ρου­μανικής μειονότητας, στην οποία παραχωρούσε τα ίδια προνόμια που είχαν δώσει οι Τούρκοι το 1905. Την αναγνώριση αυτή καταδίκασε, εκτός από την αντιπολί­τευση και ο πρώην πρωθυπουρ­γός Στέφανος Δραγούμης, ο ο­ποίος εξαιτίας του γεγονότος αυ­τού παραιτήθηκε από τη θέση του Γενικού Διοικητή Μακεδονίας σας 9 Σεπτεμβρίου 1913, εξηγώ­ντας εγγράφως τους λόγους που τον ώθησαν στην ενέργεια αυτή. Η επιστολή του Βενιζέλου προς το Μαγιορέσκο, με ημερομηνία 28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1915 έλε­γε: «Η Ελλάς συγκατατίθεται να παράσχη αυτονομίαν εις τας των Κουτσοβλάχων σχολάς και εκκλησίας τας ευρισκομένας εν ταις μέλλουσα ις Ελληνικά ίς κτήσεσι και να επιτρέψη την σύστασιν Επι­σκοπής δια τους Κουτσοβλάχους τούτους, της Ρουμανικής κυβερ­νήσεως δυναμένης να επιχορηγή υπό την επίβλεψιν της Ελληνικής Κυβερνήσεως τα ειρημένα ενε­στώτα ή μέλλοντα θρησκευτικά και εθνικά καθιδρύματα...».

Το «Πριγκιπάτο της Πίνδου»

Τα βλαχόφωνα χωριά του ο­ρεινού συγκροτήματος της Πίν­δου ανήκουν σήμερα στους νο­μούς Γρεβενών, Ιωαννίνων και Τρικάλων και όλα βρίσκονται σε ενιαίο γεωγραφικό χώρο που θα μπορούσαν να αποτελέσουν διοι­κητικά μία ενότητα. Αυτήν την ι­διομορφία εκμεταλλεύτηκαν οι ρουμανίζοντες και προσπάθησαν δύο φορές να ιδρύσουν στην περιοχή αυτόνομο βλάχικο κρατί­διο.

Η πρώτη φορά ήταν το καλο­καίρι του 1917, όταν οι Ιταλοί κα­τέλαβαν την περιφέρεια Ιωαννί­νων και τα βλαχόφωνα χωριά της Πίνδου και εμφανίστηκαν ως α­πελευθερωτές αυτών. Τότε, στις 28 Αυγούστου 1917, ενώπιον των πολικών δυνάμεων κατοχής ανακηρύχθηκε από τους ρουμανίζοντες στη Σαμαρίνα το «Πριγκιπάτο της Πίνδου», με σκοπό να αποτε­λέσει αυτόνομο κρατίδιο υπό την προστασία του βασιλιά της Ιτα­λίας. Μόλις το πληροφορήθηκε η κυβέρνηση Βενιζέλου, αίτησε την επέμβαση των Αγγλογάλλων, οι ο­ποίοι ανάγκασαν τους Ιταλούς να αποχωρήσουν από τα ελληνικά εδάφη και να περιοριστούν στο χώ­ρο της Αλβανίας.

Μετά την κατάρρευση του Αλβανικού μετώπου το 1941 εμ­φανίστηκε στα βλαχόφωνα χωριά των Γρεβενών και της Ηπείρου ο Αλκιβιάδης Διαμάντης, έμπορος από τη Σαμαρίνα, ο οποίος έριξε το σύνθημα του προσανατολισμού του βλαχόφωνου στοιχείου προς την Ιταλία. Επειδή ένα μεγάλο μέ­ρος των κατοίκων των χωριών αυ­τών διέμενε μόνιμα ή παραχείμαζε στη Θεσσαλία, η πολιτική των Ιταλών ήταν να δημιουργηθεί ένα αυτόνομο και ανεξάρτητο Βλάχι­κο κράτος που θα περιελάμβανε την περιοχή της Πίνδου και ολό­κληρη τη Θεσσαλία, με απώτερο σκοπό, όταν θα τελείωνε ο πόλε­μος, που πίστευαν όη θα ήταν νι­κητές, να το προσαρτήσουν στην Ιταλία. Έδρα του «Βλάχικου Κράτους» ορίστηκε η Λάρισα.

Ο Αλκιβιάδης Διαμάντης αυ­τοχαρακτηριζόταν ως «εκπρόσω­πος των Βλάχικων Κοινοτήτων της Πίνδου και του Βλάχικου στοι­χείου της Νοτίου Βαλκανικής». Με την ιδιότητά του αυτή υπέβαλε σης 25 Σεπτεμβρίου 1941 υπό­μνημα στον κατοχικό πρωθυπουργό στρατηγό Γεώργιο Τσολάκογλου στο οποίο ανέφερε, ότι οι Βλάχοι αποτελούν ξεχωριστή ε­θνότητα λατινογενούς καταγω­γής, η οποία συνεργάστηκε με τους Έλληνες και συνέβαλε στην ίδρυση και ανέλιξη του Ελληνικού Κράτους τόσο πριν όσο και κατά την Επανάσταση του 1821. Στη συνέχεια ζητούσε, ανάμεσα στα άλλα, από τον πρωθυπουργό Τσολάκογλου και τα εξής: (α) Οι Νομάρχες και οι Δήμαρχοι Ηπείρου, Πίνδου, Θεσσαλίας και Μακεδονίας, όπου υπάρ­χουν σης ως άνω περιοχές α­μιγείς συνοικισμοί Βλάχων ή μικτοί τοιούτοι Βλάχων και Ελλήνων, να διορισθούν από συμφώνου μεταξύ της Ελληνι­κής Κυβερνήσεως και του Αλκιβιάδη Διαμάντη, αφού προηγουμένως εγκριθούν α­πό ης Αρχές Κατοχής, (β) Ο ιθαγενής πληθυσμός των ανωτέρω περιφερειών πρέπει να έχει τα αντίστοιχα σχολεία και εκκλησίες που να λειτουρ­γούν στη μητρική του γλώσσα, γεγονός που σημαίνει ότι στους αμιγείς βλάχικους συ­νοικισμούς θα λειτουργούν μόνον βλάχικα Σχολεία, στα χωριά και πόλεις με μικτό πλη­θυσμό, οι μαθητές ελληνικής καταγωγής θα παρακολου­θούν τα μαθήματα στα ελληνι­κά σχολεία και βλάχικης κατα­γωγής στα βλάχικα σχολεία. Σης 2 Απριλίου 1942 οι εφη­μερίδες «Λαρισαϊκός Τύπος» Λά­ρισας, «Θεσσαλία» Βόλου και «Θάρρος» Τρικάλων δημοσίευ­σαν διακήρυξη του Αλκιβιάδη Διαμάντη σχετικά με τη δημιουρ­γία αυτόνομου βλάχικου κράτους και ης υπογραφές αυτών που ενέ­κριναν τη διακήρυξη (κάποιες υ­πογραφές ήταν πλαστογραφημέ­νες και τέθηκαν εν αγνοία των φε­ρόμενων ότι υπέγραψαν). 

Στη διακήρυξη αυτή, που φέρει ημε­ρομηνία 1η Μαρτίου 1942, ανα­γράφεται:

«Οι Βλάχοι απόγονοι της 5ης θρυλικής Ρωμαϊκής Λεγεώνος και των πέραν του Δουνάβεως αδελ­φών μας, αναφαίνονται δρώντες ως ιδία Εθνότης από του 6ou αιώ­νος και δεν πρέπει να λησμονή κανείς ότι η Νότιος Μακεδονία και η Θεσσαλία επί πολλούς αιώ­νας απετέλουν την Μεγάλην Βλαχίαν ενώ η περί την Πίνδον περιο­χή και η Αιτωλοακαρνανία απετέ­λουν την Μικράν Βλαχίαν. Επί πλέον οι μεγάλοι αρχηγοί των Βλάχων Πέτρος και Ασάν εγένοντο ιδρυταί ιδίας Δυναστείας, η επικράτειά των δε η πλούτο από του Βελιγραδίου μέχρι του Ευξείνου Πόντου...»·

Η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων βλαχόφωνων αντέ­δρασε άμεσα και καταπολέμησε ης ανθελληνικές δραστηριότητες των Ιταλών και των λεγεωνάριων του Διαμάντη, με αποτέλεσμα να διωχθούν από τις πολικές αρχές και μερικοί από αυτούς να κλει­στούν σε στρατόπεδα συγκεντρώ­σεως της Ιταλίας, όπως ο Ευάγγε­λος Αβέρωφ.

Ο Αλκιβιάδης Διαμάντης πα­ρέμεινε στην Ελλάδα, συνεργαζό­μενος με τους Ιταλούς, μέχρι το πρώτο εξάμηνο του 1942, αλλά οι τελευταίοι λόγω της αποτυχίας του να προσεταιριστεί το βλάχικο στοιχείο έπαψαν τον εμπιστεύο­νται και τον ανάγκασαν να κατα­φύγει στη Ρουμανία. Εκεί, μετά την ανατροπή του φιλοαξονικού καθεστώτος (1944) και την επι­κράτηση των κομμουνιστών συνε­λήφθη και εκτελέστηκε.

Μεταπολεμικές δραστηριότητες ρουμανιζόντων

Μερικές από ης δραστηριότη­τες των ρουμανιζόντων του εξωτε­ρικού μετά το Β' Παγκόσμιο Πό­λεμο ήταν οι εξής:

(1) Σης 25 Μαίου 1947, με μεγά­λη συγκέντρωση, συνεδρίασε η «Μακεδονορουμανική Εται­ρεία» στο Βουκουρέση, για να διαμαρτυρηθεί παγκοσμίως για τη δήθεν κακομεταχείριση του «ρουμανικού λαού» στην Ελλάδα.

(2) Μία οργάνωση που υπάρχει στο Βουκουρέση, η Asodatia Roman, ερχόταν και έρχεται σε επαφή με τους Έλληνες φοιτητές, κουτσοβλαχικής κα­ταγωγής, που σπουδάζουν στη Ρουμανία και τους προτείνει υποτροφίες και άλλα ευεργε­τήματα σε περίπτωση που προ­σκομίσουν έγγραφα που να αποδεικνύουν την κουτσο βλαχική καταγωγή τους.

(3) Στο Bulletin Europeen του ι­δρύματος «Dragan», τεύχος Απριλίου 1969, ο καθηγητής Michel de la Ventoliere δημο­σίευσε ένα άρθρο, που ανα­φέρει για την ύπαρξη ρουμα­νικής μειονότητας στην Πίν­δο, η οποία καταπιέζεται από το ελληνικό κράτος.

(4) Το 1999 ιδρύεται στο Φράι­μπουργκ της Γερμανίας η αν­θελληνική Uniunea tra Limbasi Culture Aromana [U.L.CA.] με σκοπό την ανα­γνώριση της μειονότητας των Βλάχων.

Το 1978 ιδρύεται στο Παρίσι η ανθελληνική οργάνωση Association des Francais Aroumains (A.F.A.) [«Ένωση των Γάλλων και Βλάχων»] με στόχο την αναγνώριση βλαχόφωνης μειονότητας. Η οργά­νωση αυτή μαζί με μια άλλη που υπάρχει στη γαλλική πρω­τεύουσα με τίτλο «Βλάχικη Ένωση», καθώς και άλλες πα­ρόμοιες στη Δανία και στη Σουηδία έστειλαν έγγραφα στη Διάσκεψη για την ασφά­λεια και συνεργασία της Μα­δρίτης, με τα οποία ζητούσαν να πιεστούν οι βαλκανικές χώ­ρες να αναγνωρίσουν στους Κουτσοβλάχους δικαιώματα εκμάθησης της «μητρικής» τους γλώσσας σε δικά τους σχολεία. Ταυτόχρονα οι ίδιες οργανώσεις, καθώς και άλλες της Αμερικής, στέλνουν προπαγανδιστικό υλικό ονομαστικά σε κατοίκους πόλεων και χωριών, κουτσοβλαχικής κα­ταγωγής, μαζί με μαγνητοφω­νημένες κασέτες βλάχικων τραγουδιών.

                

του Χρήστου Δ. Βήττου

Υποστράτηγου ε.α.

Δημοσιεύτηκε στην εφημεριδα

ΠΥΡΟΒΟΛΗΤΗΣ ΙΟΥΛ-ΣΕΠ 2010

~ Σχετικές αναρτήσεις:

Το Κουτσοβλαχικό Ζήτημα - Μέρος Α'

Το Κουτσοβλαχικό Ζήτημα - Μέρος Β'