Αφοί Μανάκια: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΑΝΑΚΙΑ

Θα μπορούσε ν' αφηγηθεί κανείς τα «βιογραφικά στοιχεία» της οικογένειας ΜΑΝΑΚΙΑ, σαν ένα παραμύθι όμοιο με εκείνα που πολύ συχνά αφηγιόταν ο Μιλτιάδης Μανάκιας, τηρώντας το γλαφυρό ύφος της «παραμυθούς» γιαγιάς του, της Δέσπας.

Ηταν μια φορά κι έναν καιρό στην Αβδέλλα, ένα πανέμορφο και δουλευτάρικο παιδί, ο Γιάννης ή Γιαννούλης Μανάκιας, γιος μιας από τις παλιότερες κτηνοτροφικές και εμπορικές οικογένειες του χωριού. Δεν είναι γνωστή η χρονολογία και η ημερομηνία γέννησης του Γιαννούλη, μα είναι σίγουρο πως στα χρόνια της Επανάστασης του '21 θα ήταν έφηβο παλικάρι, που όπως όλοι οι υπόδουλοι Ελληνες φλεγόταν από τον παλμό του μεγάλου Αγώνα.

Με τους γονείς του και άλλους συγγενείς κινιόταν και ανέπτυσσε τις δραστηριότητες του στο χώρο της Θεσσαλίας, της Ηπείρου, της δυτικής και μείζονος Μακεδονίας και ιδίως στους οικισμούς Δαμάσι, Δαμασούλι, Τύρναβο, Τσαρίτσανη, Ελασσόνα (της Θεσσαλίας), Βλαχοκλεισούρα, Γιάννινα, Μπίτολεα (Μοναστήρι) και στα γειτονικά προς τη γενέτεριά του χωριά: Περιβόλι, Σμίξη, Σαμαρίνα.

~ (Φωτο επάνω) 14 Απριλίου 1924. Από αριστερά: Γιάννης Μανάκιας, η σύζυγος του Αναστασία, ο πατέρας των Μανάκια Δημήτριος, ο Μίλτος Μανάκιας και ο γιος της αδελφής τους Βασιλικής, Γεώργιος. Η καρτ ποστάλ απευθύνεται στους Νάκο και Κιάουα Πολυαραίου, από τους Γιαννάκη, Αναστασία και Μίλτο με τις ευχές: «Χρόνια Πολλά για το Πάσχα, Χριστός Ανέστη».

Ιδιαίτερες σχέσεις είχε δημιουργήσει με ανθρώπους της Βλαχοκλεισούρας, όπου εκεί υπήρχε και κάποια παροικία Αβδελλιωτών, η οποία δημιουργήθηκε από οικιστές φυγάδες Αβδελλιώτες που αναζήτησαν σωτηρία και καταφύγιο σε παλαιότερες περιόδους, από τις επιδρομές ληστρικών συμμοριών Τουρκαλβανών.

Στη Βλαχοκλεισούρα, ο Γιαννούλης Μανάκιας έμαθε τα ελληνικά γράμματα, πλάι σε φωτεινούς δάσκαλους που δίδασκαν στο «ελληνικό σχολείο» του χωριού.

Εκεί ο Γιαννούλης γνώρισε τη ΔΕΣΠΑ κόρη του Μητρούση Μπουσμπούκη, με καταγωγή από την Αβδέλλα, η οποία είχε καταφύγει τότε στη Βλαχοκλεισούρα και που αργότερα μετεγκαταστάθηκε στο Ξηρολίβαδο της Ημαθίας, για να ριζώσει τελικά στην πόλη της Βέροιας.

Αναζήτηση χορηγών για την έκδοση του Γ΄ τόμου του έργου «Σελίδες ιστορίας των Γρεβενών»

     

Απόστολος Παπαδημητρίου

ηλεκτρολόγος μηχανικός–συγγραφέας

Υψηλάντου 7 Κοζάνη

Αγαπητέ συμπατριώτη, αγαπητή συμπατριώτισσα

Η σε σύντομο χρονικό διάστημα συγκέντρωση του αναγκαίου για την έκδοση του Β΄ τόμου του έργου μου «Σελίδες ιστορίας των Γρεβενών» μου δίνει το θάρρος να ζητήσω και πάλι τη χορηγία σου για την έκδοση του Γ΄ και τελευταίου τόμου της εργασίας μου επί της τοπικής ιστορίας. 

Ο τρίτος τόμος περιλαμβάνει εννιά κεφάλαια με τίτλους: 1. Οι ασχολίες των κατοίκων. 2. Η οικογενειακή ζωή και η φύση της περιοχής. 3. Η ρουμανική προπαγάνδα. 4. Η ρουμανική προπαγάνδα στην επαρχία Γρεβενών ώς το 1900. 5. Η εθνική εταιρεία και τα πολεμικά γεγονότα 1896-1897. 6. Η ρουμανική προπαγάνδα στην επαρχία Γρεβενών στις αρχές του 20ου αιώνα (1901-1908). 7. Ο ένοπλος Μακεδονικός αγώνας. 8. Από το κίνημα των Νεοτούρκων ώς τις παραμονές της απελευθέρωσης. 9. Η απελευθέρωση.

Ο υπό έκδοση τόμος είναι 465 σελίδων διαστάσεων 17χ24. Το κόστος εκτύπωσης, στο ίδιο τυπογραφείο των Γρεβενών, θα ανέλθει σε 6.200 € για 1.000, περιλαμβανομένων και των εξόδων αποστολής στις βιβλιοθήκες ανά την χώρα.

Επειδή έχει ενταθεί η οικονομική κρίση, που μαστίζει τη χώρα μας, σκέφθηκα ότι ίσως υπάρχουν πρόσωπα πρόθυμα να καταστούν χορηγοί όχι όμως με το ποσόν των 100 ή 50 € αλλά μικρότερο, οριζόμενο σε 25 €. Οι χορηγοί θα λάβουν 15, 7 ή 3 αντίτυπα για χορηγία 100, 50 ή 25 € αντίστοιχα. Αυτά μπορούν να διαθέσουν προς 10 € το καθένα στο περιβάλλον τους. Αν το ποσόν που θα συγκεντρωθεί υπερβαίνει το αναγκαίο για την έκδοση, θα εκτυπωθεί μεγαλύτερος αριθμός αντιτύπων. Τα ονόματα των χορηγών θα αναγραφούν σε πίνακα στο τέλος του τόμου, όπως συνέβη και με τον προηγούμενο. Τα απομένοντα στο συγγραφέα αντίτυπα, 100 περίπου τον αριθμό, θα διατεθούν σε βιβλιοθήκες και σχολεία.

Παρά τις δύσκολες συγκυρίες αισιοδοξώ ότι θα ανταποκριθείτε στην έκκλησή μου. Παρακαλώ θερμά να αναπαραγάγετε αυτήν και να την θέσετε υπ’ όψη συγγενικών ή φιλικών σας προσώπων.

Μπορείτε να καταθέσετε το ποσόν της χορηγίας στον λογαριασμό 

575-002101-033415 της τράπεζας Alpha 

Αφοί Μανάκια: ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΜΠΟΥΣΜΠΟΥΚΗΣ

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

2.6.1996

~ (Φωτο) Οι αδελφοί Γιαννάκης και Μίλτος Μανάκια με τις αδελφές τους Βασιλική και Στεργιανή στην είσοδο του κινηματογράφου τους στο Μοναστήρι.

Μέσα στην αίθουσα του θεσσαλονικιώτικου σινεμά η προβολή της ταινίας «Το βλέμμα του Οδυσσέα» ξεκίνησε με το ντοκιμαντέρ «Υφάντρες». Η υπεραιωνόβια maia («μάια-γιαγιά») με τις νύφες και τι εγγονές δούλευαν το διασίδι, ενώ τα εγγόνια της, Γιάννης και Μίλτος, έπιαναν ήδη την άκρη του νήματος που θα ξετύλιγε από 'δω κι εμπρός την απαρχή του βαλκανικού κινηματογράφου. Ο σκηνοθέτης και κειμενογράφος με την επιλογή των Μανάκια ως φορέων του βαλκανικού οράματος έδειξε ασυνήθιστη για τον τόπο μας ελληνοβαλκανική ευρύτητα που κυρίως μέσα από το υπόδειγμα, Βλάχων μπροστάρηδων μπορούσε να του μεταγγιστεί. Ανάμεσα στους πινδικούς Βλάχους η ενστικτώδικη νοσταλγία για τ' αλπικά λημέρια τους -όχι σπάνια- παροχετεύεται σε κανάλια αναζήτησης του χώρου εκείνου όπου υψώνονται οι κορυφές του πνευματικά ωραίου και του ηθικά αγαθού.

Το απολλώνιο φως της Δήλου που ενεργοποίησε το βλέμμα του ήρωα της ταινίας ήρθε και συνέπεσε με κείνο του Γιάννη Μανάκια, για να κοιτάξει μαζί του τον σημερινό όσο και χθεσινό βαλκανικό περίγυρο. «Το βλέμμα του Οδυσσέα» δεν είναι συμβατική, αυθαίρετη, επιλογή όταν η νοσταλγία για την «πινδική Ιθάκη» και η αέναη τάση για αποδημία προς μακρινούς ορίζοντες ήταν κάποτε τυπικά γνωρίσματα του πολύτροπου και πολυπράγμονα κόσμου των Αρμάνων-Βλάχων: παλιά έφταναν κάθε χρόνο ως την απόμακρη και παλιά πρωτεύουσα των Βίκινγκς, το Βόβγκοροντ ΒΔ της Μόσχας, σε πλήρη εμπορομεταγωγικό σχηματισμό. Αυτούς τους Αρμάνους η «δημοσθένεια ιδεολογία» θέλει να τους βλέπει μόνον ως μπαστουνόβλαχους κτηνοτρόφους...

Εκδηλώσεις μνήμης στη Φούρκα για τις ηρωίδες γυναίκες της Πίνδου

Ο ηρωισμός αυτών των γυναικών, σε συνδυασμό με το διεθνή θαυμασμό για τις απροσδόκητες ελληνικές πολεμικές επιτυχίες, τις πρώτες για τους Συμμάχους επί ευρωπαϊκού εδάφους, συντέλεσαν στη δημιουργία του όρου «Οι Γυναίκες της Πίνδου».

Μια ξεχωριστή ημέρα η σημερινή για τη Φούρκα, ημέρα μνήμης και τιμής, ημέρα αφιερωμένη στην Γυναίκα της Πίνδου και στους αξιωματικούς Κων/νο Δαβάκη, Αλέξανδρο Διάκο και σε όλους τους ήρωες του έπους του 1940.

Κατά το διάστημα 28ης Οκτωβρίου έως 13 Νοεμβρίου 1940, εκδηλώθηκε η ιταλική επίθεση εναντίον της Ελλάδας –και η αρχική απώθησή της- στο πλαίσιο της ευρύτερης δραστηριοποίησης της Ιταλίας στο θέατρο της Μεσογείου, κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το πρωί, στις 5.00π.μ., ξεκίνησε η επίθεση των ιταλικών στρατευμάτων με προσβολή θέσεων στην Ήπειρο, στα βορειοδυτικά σύνορα της χώρας με την Αλβανία.

Τα αρκετά ασθενή τμήματα του ελληνικού στρατού, που βρίσκονταν στον Κεντρικό τομέα, συμπτύχθηκαν την ίδια ημέρα στη γραμμή Πάτωμα-Μούκα- Άνω Αρένα.

Συνολικά, το απόσπασμα Πίνδου, υπό τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δαβάκη αριθμούσε 2.000 άνδρες, ενώ η Μεραρχία Αλπινιστών Τζούλια (Alpini Brigade Julia), αντιπαρέταξε 10.800 άνδρες.

Μικρή Ελλάδα, Irig Σερβία - Grcka mala, Irig Serbia

Irig - Βοϊβοντίνα, Σερβία

Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με βεβαιότητα πότε δημιουργήθηκε η πόλη Irig και πώς πήρε το όνομά της. Σαν οικισμός αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1225 όταν δημιουργήθηκε κάποιο καθολικό μοναστήρι (pavlinsko-eremitskog reda). Το όνομα έχει καταγραφεί σ' ένα βιβλίο που σήμερα βρίσκεται στην βιβλιοθήκη του Βατικανού. 

Το όνομα της Irig προέρχεται από την ουγγρική λέξη "Urug" -που σημαίνει παλιό. Υπάρχουν πολλές παραδόσεις σχετικά με την ονομασία της. Σύμφωνα με μια εκδοχή, ονομάστηκε έτσι από κάποιον ηλικιωμένο που ονομαζόταν Iri, και ήταν ο πρώτος κάτοικος, αλλά αυτό το ενδεχόμενο είναι λιγότερο πιθανό.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο παλαιότερος οικισμός της Irig βρίσκεται λίγο νοτιότερα από τον σημερινό, στην τοποθεσία potes Kokinjas, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν. 

Στους πολέμους του 15ου και 16ου αι. η πόλη, το μοναστήρι και το κάστρο που υπήρχαν καταστράφηκαν και ο πληθυσμός μετακινήθηκε στο σημείο από όπου ξεκίνησε η ανοικοδόμηση της σημερινής Irig, που τώρα ονομάζεται ''Μικρή Ελλάδα'' (ή γειτονιά). Το τμήμα αυτό θεωρείται το παλιότερο τμήμα της πόλης και αργότερα, καθώς αυξανόταν ο πληθυσμός, επεκτείνονταν και η πόλη. Η ονομασία ''Μικρή Ελλάδα'' δείχνει ότι οι πρώτοι οικιστές ήταν Ελληνο-βλαχικής καταγωγής. Μετά την πτώση του μοναστηριού, οι τοπικοί άρχοντες αποφάσισαν να μετακινηθούν και ίδρυσαν τον οικισμό που βρίσκεται στις νότιες πλαγιές του Fruska Gora.

------------------

Tesko je danas sasvim pouzdano utvrditi kada je nastao Irig i kako je dobio ime. Kao naselje, Irig se prvi put pominje dosta rano, ali se o njegovom razvoju i istoriji ipak sasvim malo zna sve do polovine XV veka. Naziv Irig prvi put se pominje 1225.godine kada je u njemu osnovan katolicki manastir pavlinsko-eremitskog reda. Kao ime katolickog manastira zabelezen je na jednoj knjizi koja se danas nalazi u vatikanskoj biblioteci.

Njegovo ime potice, verovatno, od madjarske reci "Urug" -stari. Postoje vise legendi o tome kako je Irig dobio ime. U narodu postoji predanje da je ime dobio po starcu Iri -prvom coveku koji se ovde naselio, ali je to manje verovatno. Po predanju najstarije naselje Iriga nalazilo se nesto juznije od sadasnjeg, tamo gde se nalazi potes Kokinjas, ali danas tamo nema nikakvih ostataka koji bi to mogli da potvrde.

U ratovima tokom XV i XVI veka, grad, manastir i tvrdjava koju jr imao su nestali a stanovnistvo se preselilo na danasnje temelje Iriga u onaj deo grada koji se i danas zove Grcka mala (ili mahala). Ovaj deo se smatra najstarijim delom Iriga, a kasnije kako se broj stanovnika povecavao, tako se sirila i teritorija Iriga. Naziv Grcka mala ukazuje da su prvi naseljenici bili grcko-cincarskog porekla. Nakon propasti manastira staresinstvo se preseljava na danasnje temelje, na juznim padinama Fruske gore.

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΧΟΙΑ - ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Οι χρυσοχόοι δημιούργησαν ανά τους αιώνες κοσμήματα χρησιμοποιώντας τις καταλληλότερες την κάθε εποχή τεχνικές, και με απόλυτη γνώση του γεγονότος ότι η σύσταση και οι ιδιότητες του κάθε μετάλλου καθορίζουν απολύτως τη χρήση του. Τη νεοελληνική αργυροχοΐα στο σύνολό της, παρ' όλες τις ιδιαιτερότητές της, διαπερνά µια ενότητα ύφους: κοινές ρίζες απλώνονται όχι µόνο σε όλες τις περιοχές του ελλαδικού κορµού, αλλά και στον ευρύτερο χώρο που έδρασε ο ελληνισµός από την Κύπρο, την Κωνσταντινούπολη, µέχρι τα βόρεια παράλια της Μικράς Ασίας, και τη Σαφράµπολη του Πόντου. Η ενότητα αυτή είναι φανερή κυρίως στη µορφή, τα θέµατα, τα σχήµατα, τα υλικά και τις τεχνικές των αργυροχρυσοχοικών έργων. Ακόµη το σύστηµα του νεοελληνικού γυναικείου στολισµού διαπιστώνεται πως αρχικά πρέπει να ήταν κοινό σε όλες τις περιοχές και µε τις ίδιες γενικές καταβολές. Έτσι υπάρχουν κοσµήµατα για το κεφάλι, το στήθος, τη ράχη, τα χέρια, τη µέση και την ποδιά.

Τα νεοελληνικά κοσμήματα, ανάλογα με τον τρόπο της κατεργασίας τους, διακρίνονται σε σφυρήλατα, διάτρητα, χυτά και συρματερά. Στα σφυρήλατα κοσμήματα οι τεχνίτες σχεδίαζαν πρώτα τα θέματα του διάκοσμου στην εσωτερική πλευρά και τα χτυπούσαν έπειτα με το καλέμι, πάνω μια μάζα από ανάγλυφα, "φουσκωτά". Έτσι είναι δουλεμένες μερικές από τις καλύτερες πόρπες, με τις μεγάλες διακοσμητικές επιφάνειες γεμάτες φυτικά στοιχεία σε μια ευφορία ανεξάντλητων παραλλαγών, καθώς και τα "χαϊμαλιά", τα φυλακτά που κρεμούσαν στο στήθος, με τις πιο σύνθετες απεικονίσεις θρησκευτικών παραστάσεων.

Ο Ελληνόβλαχος Νίκος Σιούπουλης νέος Δήμαρχος Πρεμετής - καθαρά προσωπική επιτυχία η επικράτηση του

Στις αλβανικές δημοτικές εκλογές της Κυριακής 21 Ιουνίου είχαμε και μία ευχάριστη έκπληξη:

Την ανάδειξη του Ελληνόβλαχου Νίκου Σιούπουλη στο αξίωμα του Δημάρχου Πρεμετής!

Με την εφαρμογή του αλβανικού "Καλλικράτη" ο Δήμος Πρεμετής καταλαμβάνει πλέον την έκταση του παλιού νομού Πρεμετής, όπου εκτός από την πόλη της Πρεμετής περιλαμβάνονται πλέον και οι Επαρχίες Τσαρτσόβας, Πετράνης, Φράσερης και Πισκόβε.

Στις πρώτες εκλογές του νέου Δήμου Πρεμετής ο κ. Σιούπουλης, ο οποίος στηριζόταν από το Δημοκρατικό Κόμμα, επικράτησε με ποσοστό 58,58% (4.771 ψήφους) έναντι του απερχόμενου Δημάρχου Γκιλμπέρτο Γιάτσε ο οποίος πήρε το 38,53% των ψήφων (3.138) ο οποίος είχε το χρίσμα της αριστερής συμμαχίας. 

Να θυμίσουμε ότι ο Γιάτσε είναι ο ανεκδιήγητος τοπικός άρχοντας που σφράγισε τον Ιερό Ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου στην πόλη της Πρεμετής στα τέλη Αυγούστου 2013 για να μετατραπεί σε πολιτιστικό κέντρο, γεγονός που προκάλεσε την έντονη αντίδραση των Ορθοδόξων κατοίκων της περιοχής.

Ο Νίκος Σιούπουλης στα εκλογικά κέντρα της πόλης πήρε το 54,04%, στην Επαρχία Τσαρτσόβας 64,28 %, στην επαρχία Πετράνης 75,59 %, στην επαρχία Πισκόβε 54,75 %, ενώ μόνο στην επαρχία Φράσερης βγήκε δεύτερος με 44,56 %. 

Η νίκη του Νίκου Σιούπουλη κρίνεται ως καθαρά προσωπική επιτυχία και αυτό γιατί ενώ ο ίδιος στηριζόταν από το Δημοκρατικό Κόμμα, στην ψηφοφορία για το Δημοτικό Συμβούλιο Πρεμετής η αριστερή συμμαχία συγκέντρωσε το 71,79% των ψήφων! (επικρατέστερο το LSI με 16,23 %) και η παράταξη της αντιπολίτευσης υπό το ΔΚ μόλις το 24,89%.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι στο συγχαρητήριο μήνυμα τους Πρέσβεως της Ελλάδος στην Αλβανία κ. Λεωνίδα Ροκανά επ' ευκαιρία των δημοτικών εκλογών της 21ης Ιουνίου 2015, γίνεται αναφορά και στον κ. Σιούπουλη.

Το μήνυμα του Έλληνα Πρέσβη:

Ο Αναστάσιος Πηχεών στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας

Γενική άποψη της
Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου

Την σαγηνευτική ενότητα του μεγάλου ελληνιστικού κόσμου θα δώσει με ανεπανάληπτους στίχους ο μέγας Αλεξανδρινός ποιητής Κ. Καβάφης, ύστατο τέκνο και ο ίδιος αυτού του κόσμου:

Εμείς οι Αλεξανδρείς, οι Αντιοχείς,

οι Σελευκείς κ' οι πολυάριθμοι

επίλοιποι Έλληνες Αιγύπτου και Συρίας,

κ' εν Μηδία, κ' εν Περσίδι, κι όσοι άλλοι.

Με τες εκτεταμένες επικράτειες,

με την ποικίλη δράσι των στοχαστικών προσαρμογών. Και την Κοινήν Ελληνική Λαλιά ως μέσα στην Βακτριανή την πήγαμεν, ως τους Ινδούς.

Το σούρουπο έπεφτε στα άγρια βουνά του Αφγανιστάν, όταν το 1976 μια πομπή αυτοκινήτων είχε σταθμεύσει στον μεθοριακό σταθμό με το Πακιστάν. Μάταια Αμερικανοί, Γάλλοι, Βρετανοί τουρίστες και επιστήμονες επεδείκνυαν στην μελαψή φρουρά τα διαβατήρια τους. Οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν περνούσαν εκεί. Πλησίασε δειλά ο τελευταίος της σειράς και έδειξε το διαβατήριο του στον επικεφαλής της Φρουράς. Διαβατήριο μικρής χώρας. Τα μάτια του Αφγανού έλαμψαν:

- Εσύ περνάς. Είσαι δικός μας αδελφός. Κι εμείς είμαστε απόγονοι του Ισκεντέρ.

Αναστάσιος Πηχεών ή Πηχιών

Ο μικρός αδελφός των Αφγανών πολεμιστών ονομάζεται Νέστωρ Μάτσας και μαρτυρεί. Ενενήντα χρόνια νωρίτερα ένας Μακεδών επαναστάτης οδηγούνταν από το Μοναστήρι της Μακεδονίας κατάδικος στην Κυρηναϊκή (σημερινή Λιβύη) να εκτίσει την ποινή του στο αυτοκρατορικό φρούριο της Πτολεμαϊδος. Το καράβι, παραπλέοντας αργά τα παράλια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ανατολική Μεσόγειο, είχε πιάσει το λιμάνι της Αλεξανδρέττας. Ήταν Μάιος του 1888. Εκεί ο κατάδικος κατέβηκε με την φρουρά να γευματίσει σε μια ταβέρνα του λιμανιού. Και σημειώνει στο Ημερολόγιο του[5]:

''Ενταύθα (εν Αλεξανδρέττα) τυχαίως εγνωρίσαμεν έν τινι εστιατορίω τον πολίτην αυτής Ισκενδέρ, ον εθαυμάσαμεν διά τας ιστορικάς και γεωγραφικάς γνώσεις, έτι δε μάλλον διά τα αισθήματα αυτού, τα οποία σπανιώτατα απαντώμεν παρά τοις καθ' αυτό Έλλησι''.

Πιάσανε κουβέντα στα τουρκικά, γιατί ο Άραβας δεν μιλούσε τίποτε άλλο εκτός από αραβικά. Όταν όμως ο κατάδικος του είπε πως έρχεται από το Μοναστήρι και την Καστοριά, ο Άραβας του σχεδίασε τον χάρτη της Μακεδονίας με την λίμνη της Καστοριάς και του παρατήρησε ότι πρέπει να την ονομάζει Κέλεκτρον, διότι από κει κατάγονταν ο Πτολεμαίος ο Λάγου και στα βυζαντινά χρόνια ο Νικηφόρος Βρυένιος, γαμβρός του Αυτοκράτορος Αλεξίου Κομνηνού. Ρώτησε για την Πέλλα ο Άραβας και, σαν άκουσε πως τώρα πιά είναι ασήμαντο χωριό:

''Ώκτιρε τον μακεδονικόν ελληνισμόν διά την αμέλειάν του να ανακτήση την πατρίδα του μεγίστου ήρωος του κόσμου εις ον ο Χριστιανισμός οφείλει την χριστιανωσύνην.  Όταν δε τον ηρώτησα, πως ελέγετο αυτός Έλλην Αλέξανδρος, δηλαδή Ισκενδέρ, απήντησεν ότι κατάγεται εκ των Ελλήνων εκείνων τους οποίους κατέλιπεν εις την Αλεξανδρέτταν ο Μ. Αλέξανδρος''. 

Στο Πρίλεπ και το Μαύροβο

Πρίλεπ, Πρίλαπος ή Περλεπές

Ευδοκιμίδης Γιάννης

Δημοσίευση: 09/02/1997

Η περιέργεια να δεις πίσω από την κουρτίνα. Ιδίως όταν η κουρτίνα αφήνει χάσματα από όπου περνούν μνήμες, ακούσματα, ονόματα οικεία, δικά σου. Και ακόμη περισσότερο όταν το δίχτυ της ζωής σε δένει με την άλλη πλευρά. Να δεις, να ακούσεις, να σκεφθείς έξω από τα στερεότυπα της μαζικής εκδρομής - επιδρομής. Μοναχική πορεία σε τόπους έρημους και πολυσύχναστους για να ακούσεις το ψιθύρισμα του Ελληνικού· και να γευθείς το κοινό του τόπου και των ανθρώπων που βρίσκεται χωμένο άλλοτε βαθιά και άλλοτε μόλις κάτω από την επιφάνεια. Βόλτα στις γειτονιές από την άλλη πλευρά των συνόρων μας. Στο κομμάτι της γης που άλλοι το λένε Νοτιοανατολική Ευρώπη και άλλοι Βαλκάνια.

Αφήνοντας τα Σκόπια προχωρήσαμε νότια στον Ε75 με κατεύθυνση το Τίτο Βέλες. Στην κοιλάδα του Βαρδάρη το τοπίο αλλάζει. Ατέλειωτες κυματιστές εκτάσεις, κίτρινες από τα θερισμένα δημητριακά. Πλησιάζοντας στο Τίτο Βέλες, η κλεισούρα με το βυζαντινό κάστρο του Χοτοβού στην κορφή αριστερά και ο Βαρδάρης να κυλάει στο βάθος δεξιά. Προσπεράσαμε το Τίτο Βέλες (47 χλμ. από τα Σκόπια) για να επισκεφθούμε 24 χλμ. παρακάτω τον χώρο της ρωμαϊκής πόλης των Στόβων (Stobi).

Στη συμβολή του ποταμού Τσέρνα με τον Βαρδάρη ένα παλιό βενζινάδικο με εστιατόριο και από πίσω ο αρχαιολογικός χώρος των Στόβων που δεν είναι ορατός από τον δρόμο. Ανοικτό τοπίο με τα βουνά του Πρίλεπ, η μυτερή κορφή της Babuna στο βάθος δυτικά. Δίπλα στο εστιατόριο το χαμηλό κτίριο σαν εγκαταλελειμμένη αποθήκη σταθμού είναι το μικρό μουσείο. Κάπου ανάμεσα στο εστιατόριο και στο μουσείο θα αναζητήσετε τον φύλακα για να κόψει τα εισιτήρια εισόδου στον αρχαιολογικό χώρο (κρατήστε τα για τον χάρτη που έχουν στην πίσω πλευρά). Χωρίς σημαντικά εκθέματα το μουσείο. Ακριβώς από πίσω, πολλές πλάκες με ελληνικές επιγραφές: «Ευτυχίων τη Αδελφή Χαρμοσύνη», «Αξωνίδης και Ρούφος...», «... ΜΕΝΗΕΡΜΗ... ΥΚΥΤΑΤΩΑΝ... ΝΕΙΑ ΧΑΡΙΝ».

Η πόλη των Στόβων εκτείνεται με άξονα Βορρά - Νότο στην ελαφρά κατωφέρεια που καταλήγει στις όχθες του Τσέρνα. Παίρνοντας τη via Principalis, τον κύριο δρόμο της πόλης, συναντάς στην αρχή της δεξιά τρεις εν σειρά βασιλικές, η μεγαλύτερη των οποίων κατασκευάστηκε «Δαπάνη Τιβερίου Κλαυδίου Πολυχάρμου» τον 4ο αιώνα, καθώς και πολλά ερείπια σπιτιών. Στην κεντρική διασταύρωση, εκεί όπου η via Principalis τέμνεται κάθετα από τη via Axia συναντάς τη μεγάλη δημόσια κρήνη, τα λουτρά (γωνία Principalis και Axia) και απέναντι το «Σπίτι των Ψαλμών» με τα ενδιαφέροντα ψηφιδωτά και την πισίνα! Συνεχίζοντας τη via Principalis, που μετονομάζεται εδώ σε via Principalis inferior, συναντάμε το μεγάλο οικοδομικό τετράγωνο με το παλάτι του Αυτοκράτορα Θεοδοσίου ο οποίος, υποτίθεται, παρέμεινε εδώ για λίγες ημέρες το 388. Πλουσιόσπιτο με εσωτερικές αυλές, κιονοστοιχίες και, πάλι, πολυτελή πισίνα. Η δυτική πλευρά του βλέπει στη via Principalis superior και η ανατολική στη via Principalis inferior. Δίπλα, ένα ακόμη μεγάλο σπίτι με γωνιώδη κάτοψη, το «σπίτι του Παρθένιου».

Ο πρώτος πανηγυρικός για τον εορτασμό της επετείου απελευθέρωσης του Άργους Ορεστικού από τον τουρκικό ζυγό - Πέτρος Κυριαζής

Πέτρος Κυριαζής

Ο πρώτος πανηγυρικός εκφωνηθείς την 11η/11/1913 από τον αείμνηστο δάσκαλο Πέτρο Νικ. Κυριαζή κατά την 1ην επέτειο της απελευθερώσεως του Άργους Ορεστικού από τον τουρκικό ζυγό που συνετελέσθη την 11η Νοεμβρίου 1912.

« Κύριοι,

Έτος συνεπληρώθη από της ευτυχούς, της αλησμονήτου εκείνης ημέρας, καθ' ήν επιτροπή Ελλήνων ιππέων υπό τον ανθυπίλαρχο κ. Ζαχαρακόπουλον, προηγουμένη της σιδηράς ΙΙΙης μεραρχίας του νικηφόρου ελληνικού στρατού, εζήτησε παρά των τότε αρχών την παράδοσιν της Χρουπίστης και ταύτης γενομένης, έστησεν εν τω Διοικητηρίω την ποθητήν γαλανόλευκον σημαίαν.

Οπόσον σημαντική, οπόσον αξιομνημόνευτος είνε, όντως, δια την Χρούπισταν, η 11η Νοεμβρίου του σωτηρίου έτους 1912!

Κατά την ημέραν εκείνην συνετρίβησαν τα δεσμά της δουλείας και εσκορπίσθησαν τα ουράνια άνθη της Ελευθερίας! Κατά την ημέραν εκείνην ετέθη τέρμα εις τα βάσανα του ραγιαδισμού με την αστραπηβόλον νίκην των ελληνικών όπλων! Κατά την ημέραν εκείνην ελύθησαν τα σκότη της μαύρης σκλαβιάς πεντακοσίων χρόνων και ανέτειλε λαμπρός και χρυσοστέφανος ο ήλιος της μυριοποθήτου ελληνικής ελευθερίας!

Ευλόγως δια τούτο αισθάνονται πάντες σήμερον ιεράν συγκίνησιν επί τη αναμνήσει της ιστορικής, της επισημοτάτης εκείνης ημέρας, καθ' ήν συνετελέσθη το μέγα, το χαρμόσυνον, το ένδοξον και βαρυσήμαντον γεγονός της απολυτρώσεως ημών από του τυραννικού ζυγού. 

Ευλόγως δε θα πανηγυρίζονται εν ευφροσύνη και εις το μέλλον η επέτειος της απελευθερώσεως της Χρουπίστης κατά την εορτήν του Αγίου Μηνά, καθόσον από της ημέρας ταύτης εξέλιπε δια παντός το σκοτεινόν και πένθιμον παρελθόν της δουλείας και ανέλαμψε νέα περίοδος ζωής υπό την ζωογόνον πνοήν της Ελευθερίας!

Η Ελευθερία, κύριοι, είνε το κάλλιστον, το υπέρτατον των επί γης αγαθών. Είνε κατά τον Ελβετόν Νουμάν Δροζ η ιερά εικών, το μαγικόν ίνδαλμα, το οποίον λατρεύει ο άνθρωπος. 

Υπέρ ταύτης ο άνθρωπος, θυσιάζει παν άλλο αγαθόν εις τον κόσμον.

Η Ελευθερία είνε όρος απαραίτητος της ζωής, διότι είνε άνευ αξίας η ζωή, την οποία δεν δύναταί τις ν' απολαύσει ελευθέρως. 

Το σώμα, το οποίον επιζητεί την κίνησιν, το πνεύμα το σκεπτόμενον, η καρδία η παλλομένη, εις τί θα εχρησίμευον εις τον άνθρωπον, εάν όλας αυτάς τα θείας δυνάμεις, τας οποίας μετέδωκεν ο Δημιουργός, δύναται να τας συντρίψη και μηδενίση μία εξωτερική θέλησις; 

Η Ελευθερία είνε η ζωή, η δύναμις, η κίνησις* είνε το μόνον μέσον, δια του οποίου ο άνθρωπος δύναται να φθάση τον υψηλόν αυτού προορισμόν, όστις είνε η δικαιοσύνη πάντων, υπέρ πάντων! Είχεν, άρα, πληρέστατα δίκαιον ο πρωτομάρτυς της Ελληνικής Επαναστάσεως Ρήγας Φερραίος αναφωνών ποιητικώς: 

Κάλλια μιας ώρας μόνο ελεύθερη ζωή

παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή.

Τιμητική εκδήλωση για τον Μοναστηριώτη Λόγιο και Ποιητή Πέτρο Κυριαζή στο Άργος Ορεστικό

Πέτρος Κυριαζής

Εκδήλωση προς τιμήν του Μοναστηριώτη δασκάλου, λογίου και ποιητή Πέτρου Κυριαζή, που υπηρέτησε επί σειρά ετών ως διευθυντής των εκπαιδευτηρίων Άργους Ορεστικού, από το 1912 έως το θάνατο του το 1925, οργάνωσε ο Μορφωτικός Σύλλογος ''Η Ορεστίς'' με ομιλήτρια την κ. Βιολέτα Σμυρνιού-Παπαθανασίου, Προέδρου του Συνδέσμου Μοναστηριωτών και Πέριξ «Η Καρτερία» Θεσσαλονίκης, την Κυριακή 7 Ιουνίου 2015, στην αίθουσα «Βασίλειος Αβραμίδης» του κτιρίου δωρεάς Δαμιανού Δούμα.

Παρέστησαν μεταξύ των άλλων, η Βουλευτής της Ν.Δ κ. Μαρία Αντωνίου, ο Αντιδήμαρχος Άργους Ορεστικού κ. Κανδύλης Κων/νος, η Αρχηγός της Μείζονος Αντιπολίτευσης κ. Μαρία Τερζοπούλου, ο Πρόεδρος του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα Καστοριάς κ. Χρυσόστομος Παπασταύρος, και τα μέλη της συντακτικής επιτροπής της εφημερίδας μας οι κ. Θωμάς Τσιάγγος και Ιωάννης Ουζούνης.

Στην αρχή ο πρόεδρος του συλλόγου Κωνσταντίνος Αδάμ αφού καλωσόρισε τους προσκεκλημένους της εκδήλωσης, παρουσίασε την εκλεκτή ομιλήτρια της εκδήλωσης και συμπατριώτισσα μας, κ. Βιολέτα Σμυρνιού-Παπαθανασίου, την οποία και ευχαρίστησε για την αποδοχή της πρόσκλησης του συλλόγου.

Η κ. Βιολέτα Σμυρνιού-Παπαθανασίου εξέφρασε τις ευχαριστίες της για την τιμητική πρόσκληση, να είναι αυτή η ομιλήτρια της εκδήλωσης, αναφέρθηκε στην φιλία της με τον αείμνηστο πρόεδρο του συλλόγου Βασίλη Αβραμίδη, απένειμε τον έπαινο της για την προσωπικότητα και το έργο που κατέλειπε ο εκλιπών πρόεδρος τόσο στον σύλλογο της Ορεστίδος όσο και στην πόλη του Άργους Ορεστικού και ευχήθηκε να υπάρξει ανάλογη συνέχεια από τους διαδόχους του. Τόνισε δε ότι και επιθυμία του αειμνήστου προέδρου ήταν η οργάνωση τιμητικής εκδήλωσης για τον Πέτρο Κυριαζή και εξέφρασε την ικανοποίηση της που το Δ.Σ της «Ορεστίδος» την υλοποίησε.

Η κ. Βιολέτα Σμυρνιού-Παπαθανασίου ξεκίνησε την ομιλία της με μία ευσύνοπτη αναφορά στην ιστορία του Μοναστηρίου της Πελαγωνίας, ενώ ταυτόχρονα στον φωτεινό πίνακα υπήρχε προβολή ιστορικών φωτογραφιών από το Μοναστήρι. Αναφέρθηκε διεξοδικά στο ιστορικό, κοινωνικό, οικονομικό, πνευματικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο της εποχής του Πέτρου Κυριαζή, που ανέδειξε το Μοναστήρι σε αξιόλογο κέντρο της τότε Οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπου κυριαρχούσε το ελληνικό στοιχείο και η Ελληνική εκπαίδευση.

Κατόπιν αναφέρθηκε στη ζωή και στο σημαντικό πνευματικό έργο του Πέτρου Κυριαζή.